Một tàu di chuyển tại eo biển Hormuz (Ảnh: Reuters).
Việc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran đã chính thức có hiệu lực khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump tìm cách gây áp lực buộc Tehran chấp nhận các điều kiện mà Washington đưa ra.
Mặc dù Iran đã quen với các lệnh trừng phạt của Mỹ và vẫn duy trì hoạt động trong xung đột, các nhà phân tích cho rằng một lệnh phong tỏa như vậy có thể gây thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế nước này.
Iran chủ yếu xuất khẩu dầu và khí đốt qua các cảng. Ngay sau khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, Iran đã tuyên bố kiểm soát Hormuz. Việc gần như đóng cửa điểm nghẽn chiến lược này đã khiến giá dầu và khí toàn cầu tăng vọt.
Tuy nhiên, trong suốt giai đoạn đó, chính Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu năng lượng của mình qua eo biển. Xuất khẩu dầu của Iran qua eo biển Hormuz chiếm khoảng 80% tổng lượng xuất khẩu. Theo công ty dữ liệu thương mại Kpler, Iran đã xuất khẩu 1,84 triệu thùng/ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng/ngày từ đầu tháng 4 đến nay, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng/ngày trong năm 2025.
Nói cách khác, xuất khẩu của Iran qua eo biển thực tế đã tăng trong tháng 3 và đầu tháng 4. Từ ngày 15/3 đến 14/4, Iran đã xuất khẩu 55,22 triệu thùng dầu. Giá dầu Iran không giảm dưới 90 USD/thùng trong tháng qua, và nhiều ngày thậm chí vượt 100 USD/thùng.
Ngay cả với mức giá 90 USD/thùng, Iran đã thu về khoảng 4,97 tỷ USD trong tháng qua từ xuất khẩu dầu. Trước đó, vào đầu tháng 2 trước khi xung đột nổ ra, Iran kiếm khoảng 115 triệu USD mỗi ngày từ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng. Nói cách khác, trong tháng qua Iran đã kiếm được nhiều hơn khoảng 40% từ xuất khẩu dầu so với trước xung đột.
Tuy nhiên, với việc quân đội Mỹ phong tỏa các cảng của Iran và eo biển Hormuz, khả năng xuất khẩu dầu thô của Tehran có thể bị tác động trực tiếp, theo các chuyên gia.
Giáo sư Mohamad Elmasry tại Viện Sau đại học Doha cho rằng Iran sẽ không thể xuất khẩu dầu ở cùng mức như trước, đồng thời cũng không thể thu phí từ các tàu nước ngoài đi qua eo biển.
Frederic Schneider, chuyên gia cao cấp không thường trú tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, cũng đồng tình. Ông cho biết 6 tuần trước đó là giai đoạn thuận lợi cho doanh thu dầu của Iran, nhưng lệnh phong tỏa của Mỹ có thể sẽ thay đổi điều này.
Iran có một phần “dự trữ dầu thô trên các tàu chứa nổi, ước tính khoảng 127 triệu thùng vào tháng 2. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là lệnh phong tỏa sẽ không gây thiệt hại.
Theo công ty tình báo hàng hải Windward, tính đến ngày 13/4, tổng lượng dầu Iran trên biển khoảng 157,7 triệu thùng. Ông Windward cảnh báo lượng dầu này có thể bị ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ.
Ngoài dầu mỏ, việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran cũng có thể ảnh hưởng đến thương mại các mặt hàng khác. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Iran gồm hóa dầu, nhựa và nông sản. Trong khi đó, các mặt hàng nhập khẩu chính gồm máy móc công nghiệp, thiết bị điện tử và thực phẩm.
Theo Tehran Times, dữ liệu từ Cơ quan Hải quan Iran cho thấy tổng thương mại phi dầu mỏ của nước này đạt 94 tỷ USD từ ngày 21/3/2025 đến 20/1, với nhập khẩu vượt xuất khẩu, dẫn đến thâm hụt thương mại.
Các nhà phân tích nhận định lệnh phong tỏa hiện tại sẽ ảnh hưởng đến hoạt động thương mại của Iran và gây tổn hại cho nền kinh tế.
Ông Schneider đặt ra câu hỏi liệu sự khó khăn gia tăng này sẽ buộc Iran phải chấp nhận nhượng bộ hay khiến nước này cứng rắn hơn và leo thang tình hình, đồng thời cho rằng lệnh phong tỏa có thể không kéo dài lâu.
Mặt khác, để giảm phụ thuộc vào các tuyến đường biển như eo biển Hormuz và eo biển Malacca ở Đông Nam Á, Iran cũng phát triển hệ thống đường sắt chạy qua Trung Á sang Đông Á. Tuy nhiên, việc vận chuyển dầu bằng đường sắt gặp nhiều thách thức hậu cần đáng kể.
