Tàu bị trừng phạt vẫn “lọt lưới” qua Hormuz
Theo dữ liệu từ nền tảng Kpler, bức tranh thực tế tại Hormuz trong những ngày qua không hoàn toàn "đóng băng" như những công bố chính thức.
Một số tàu có liên quan trực tiếp đến Iran vẫn thực hiện thành công các chuyến đi qua eo biển, ngay cả trước và sau thời điểm lệnh phong tỏa có hiệu lực. Các tàu này xuất phát từ cảng Iran, chở hàng hóa có nguồn gốc từ quốc gia này, hoặc đang trực tiếp chịu lệnh trừng phạt của Washington.
Nhiều tàu nằm trong danh sách trừng phạt vẫn âm thầm đi qua eo biển Hormuz, hé lộ những lỗ hổng khó lý giải trong vòng vây kiểm soát (Ảnh: KNN).
Cụ thể, ngay sau lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ chính thức có hiệu lực, tàu chở methanol Elpis và tàu chở dầu Murlikishan vẫn tiến vào Vịnh Ba Tư - cả hai con tàu này đều từng bị Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt vì liên quan đến việc vận chuyển dầu của Iran và Nga.
Bên cạnh Elpis và Murlikishan, dữ liệu hàng hải còn ghi nhận trường hợp của tàu hàng Christianna treo cờ Liberia. Con tàu này đã rời cảng Bandar Imam Khomeini của Iran và đi qua Hormuz trót lọt dù không chở theo hàng hóa. Một trường hợp khác là tàu Manali mang cờ Panama cũng rời Vịnh qua eo biển mà không gặp bất kỳ trở ngại nào.
Dữ liệu từ Bloomberg và Vesselfinder cũng củng cố thêm thực tế này khi cho thấy nhiều tàu khác vẫn hoạt động quanh khu vực trong 2 ngày qua.
Giới phân tích logistics đang đặt câu hỏi: Liệu các tàu này đang được hưởng một "giai đoạn ân hạn" ngầm, được cấp phép đặc biệt, hay đơn giản là hệ thống giám sát trên biển đang có lỗ hổng?
Hormuz trong trạng thái “bán phong tỏa”
Sự di chuyển của những con tàu này tạo ra một sự mâu thuẫn lớn với các thông cáo quân sự. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định không có bất kỳ tàu nào vượt qua được lệnh phong tỏa trong 24 giờ đầu tiên. Cơ quan này cũng cho biết có 6 tàu thương mại đã tuân thủ yêu cầu quay đầu khi tiến đến khu vực kiểm soát.
Tuy nhiên, hãng tin Reuters lại dẫn các nguồn dữ liệu cho thấy ít nhất 3 tàu đã đi qua eo biển trong khoảng thời gian trên. Tương tự, AFP và một số hãng tin Mỹ cũng xác nhận có 2 tàu đã rời cảng Iran và đi qua Hormuz.
Sự chênh lệch thông tin này xuất phát từ việc Mỹ tuyên bố chỉ áp dụng phong tỏa "có chọn lọc", nhắm vào các tàu ra vào cảng Iran, trong khi tàu của bên thứ ba vẫn được lưu thông.
Thực tế này đang biến Hormuz thành một khu vực "bán phong tỏa". Mỹ có thể siết chặt kiểm soát, nhưng việc khóa chặt hoàn toàn tuyến đường này là một bài toán pháp lý và ngoại giao phức tạp. Việc chặn đứng các tàu mang cờ quốc tế mang theo rủi ro leo thang khổng lồ.
Dù không "kín kẽ" tuyệt đối, lệnh phong tỏa vẫn tạo ra một hiệu ứng răn đe mạnh mẽ đối với dòng chảy thương mại. Nhiều tàu thuyền đã phải chọn giải pháp an toàn là đổi hướng hoặc quay đầu.
Điển hình như tàu Guan Yuan Fu Xing có liên quan đến Trung Quốc đã đột ngột bẻ lái khi đến gần Hormuz. Hoặc như tàu Rich Starry, ban đầu đã rút lui trước giờ áp lệnh, nhưng sau đó lại quay lại và rời Vịnh thành công, cho thấy sự lúng túng trong chiến lược di chuyển.
Khó khăn của các hãng vận tải còn nhân lên gấp bội khi họ phải đối mặt với những rủi ro an ninh hiện hữu. Theo Kpler, đã có 22 tàu bị tấn công kể từ khi xung đột nổ ra. Đáng lo ngại hơn, rủi ro không chỉ tập trung ở Hormuz mà lan rộng khắp khu vực: 8 tàu bị tấn công tại vùng biển UAE, 6 tàu tại Oman, cùng các vụ việc lẻ tẻ tại Iraq, Qatar, Bahrain, Kuwait và Saudi Arabia.
Hormuz đang rơi vào trạng thái “bán phong tỏa” (Ảnh: Responsible Statecraft).
Bên cạnh đó, các tàu thương mại đang rơi vào một ma trận thông tin trái ngược. Trong khi Mỹ thiết lập vòng vây nhắm vào cảng Iran, Tehran lại yêu cầu các tàu đi theo một tuyến đường mới qua đảo Larak và phát đi cảnh báo về khả năng tồn tại thủy lôi chống hạm tại tuyến đường cũ.
Sự gián đoạn tại Hormuz, dù dưới hình thức "bán phong tỏa", vẫn đủ sức tạo ra một đứt gãy lớn cho chuỗi cung ứng. Theo Al Jazeera, lưu lượng tàu qua eo biển đã lao dốc hơn 95%, chỉ còn 279 tàu đi qua kể từ khi chiến sự bùng phát (tính đến 12/4). Hàng trăm tàu chở dầu và hàng hóa đang mắc kẹt, khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu hao hụt khoảng 20%.
Chiến lược "siết nhưng không khóa chặt" của Mỹ dường như đang tạo ra một áp lực vừa đủ, cắt giảm nguồn thu của Tehran nhưng chưa đến mức làm sụp đổ hoàn toàn dòng chảy năng lượng thế giới.
