Quả la hán là loại quả đã khá quen thuộc với nhiều người Việt, nhất là dưới dạng quả khô dùng để hãm trà. Trong những ngày nắng nóng, một cốc nước la hán có vị ngọt thanh, dễ uống thường được nhiều gia đình lựa chọn để giải khát.
Không chỉ xuất hiện trong thói quen ăn uống thường ngày, quả la hán còn được nhắc đến trong một số bài thuốc dân gian liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa.
Gần đây, loại quả này tiếp tục thu hút sự chú ý khi được xem là một chất tạo ngọt tự nhiên có độ ngọt rất cao nhưng không cung cấp năng lượng theo cách giống đường tinh luyện.
Ngọt đậm nhưng không làm tăng đường huyết như đường ăn
Điểm khiến quả la hán trở nên đặc biệt nằm ở vị ngọt rất đậm. Theo Healthline, độ ngọt của loại quả này có thể gấp khoảng 100-250 lần đường tinh luyện. Vị ngọt ấy chủ yếu đến từ mogroside, hợp chất tự nhiên có nhiều trong quả la hán.
Quả la hán (Ảnh: Getty).
Điều khiến nhiều người quan tâm là dù có vị ngọt đậm, quả la hán lại không tác động đến đường huyết và insulin theo cách giống như đường ăn, mật ong hay siro ngô. Đây là lý do nó thường được nhắc tới như một lựa chọn thay thế đường cho những người muốn kiểm soát lượng đường nạp vào cơ thể.
Với đặc tính gần như không chứa calo và carbohydrate, các sản phẩm chiết xuất từ quả la hán hiện được sử dụng trong nhiều loại đồ uống và thực phẩm dành cho người ăn kiêng hoặc cần hạn chế đường. Đây cũng là lý do loại quả này được quan tâm ở nhóm người mắc đái tháo đường hoặc có nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Tuy vậy, giới chuyên môn cũng lưu ý rằng không phải mọi sản phẩm gắn nhãn “la hán” trên thị trường đều giống nhau. Trong nhiều trường hợp, chiết xuất quả la hán có thể được phối trộn cùng các chất tạo ngọt khác. Vì vậy, người tiêu dùng cần đọc kỹ bảng thành phần thay vì chỉ nhìn vào tên gọi trên bao bì.
Nhiều hợp chất chống oxy hóa
Ngoài công dụng tạo ngọt, quả la hán còn được quan tâm nhờ sự hiện diện của mogroside, hợp chất được cho là mang lại nhiều hoạt tính sinh học đáng chú ý.
Mogroside có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm. Những cơ chế này thường được quan tâm trong nghiên cứu bảo vệ tế bào, bởi chúng có thể góp phần hạn chế tổn thương do stress oxy hóa và phản ứng viêm kéo dài trong cơ thể.
Đây vốn là nguyên nhân dẫn tới các bệnh mãn tính, trong đó có bệnh ung thư.
Một số dữ liệu thực nghiệm cũng cho thấy các chiết xuất từ quả la hán có tiềm năng hỗ trợ ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào bất thường.
Tuy nhiên, đây mới chủ yếu là các kết quả nghiên cứu bước đầu, phần lớn thực hiện trên động vật hoặc trong phòng thí nghiệm.
Dùng thế nào để an toàn?
Dị ứng với quả la hán được xem là hiếm gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra. Do quả la hán thuộc họ bầu bí, nguy cơ dị ứng có thể cao hơn ở những người vốn nhạy cảm với các loại thực vật cùng họ.
Một số dấu hiệu cần lưu ý sau khi dùng có thể gồm nổi mề đay, phát ban, đau bụng, buồn nôn, chóng mặt, khó thở hoặc sưng lưỡi. Nếu xuất hiện những biểu hiện này, người dùng nên ngừng sử dụng và đi khám sớm.
Trong đời sống hằng ngày, chất tạo ngọt từ quả la hán có thể dùng cho nhiều món ăn, thức uống khác nhau như trà, cà phê, nước chanh, sinh tố, sữa chua, yến mạch hay các món tráng miệng.
Với quả la hán khô, cách dùng phổ biến nhất ở Việt Nam vẫn là hãm nước uống như một loại trà giải khát.
