Một tàu đi qua eo biển Hormuz ở ngoài khơi bờ biển Oman (Ảnh: Reuters).
Chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, ngày 14/4 tuyên bố lệnh phong tỏa các cảng của Iran do Mỹ áp đặt đã được “triển khai đầy đủ” và chỉ trong vòng một ngày rưỡi đã khiến phần lớn hoạt động kinh tế của Tehran bị đình trệ.
CENTCOM xác nhận không tàu nào phá vỡ được vòng phong tỏa của Mỹ kể từ khi mệnh lệnh được triển khai.
Lý giải cho vấn đề trên, giới phân tích đã chỉ ra 2 điểm chính liên quan đến lệnh phong tỏa của Mỹ.
Thứ nhất, theo CENTCOM, lệnh phong tỏa áp dụng đối với tất cả các cảng của Iran, cả bên trong và bên ngoài eo biển Hormuz, nhưng không bao gồm chính eo biển này. Do vậy, các tàu không liên quan đến Iran vẫn có thể đi qua. Đồng thời, việc phong tỏa một tuyến hàng hải quốc tế bị coi là vi phạm luật hàng hải quốc tế.
Thứ hai, trong quá trình thực thi lệnh phong tỏa, lực lượng Mỹ có thể chặn bắt các tàu hàng liên quan đến Iran ở nơi cách xa hàng chục nghìn km. Do vậy, một tàu hàng vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz, nhưng sẽ bị Mỹ nhắm mục tiêu trên vùng biển quốc tế rất lâu sau khi rời khỏi eo biển.
Các nhà phân tích cho biết công nghệ hiện đại cho phép thực thi phong tỏa ở khoảng cách rất xa.
“Mỹ không cần phải đưa tàu vào vịnh Ba Tư để phong tỏa Iran”, ông Carl Schuster, cựu đại tá Hải quân Mỹ, nói.
Ông Schuster lưu ý rằng hơn 12 tàu mà CENTCOM thông báo đang làm nhiệm vụ phong tỏa, phần lớn - nếu không muốn nói là tất cả - đều ở bên ngoài eo biển. Các tàu này đều được trang bị các hệ thống theo dõi và trinh sát tinh vi, kết nối với các hệ thống trên không và không gian.
Ít nhất trong những ngày đầu của lệnh phong tỏa, các tàu chở dầu khó có thể đi xa. Một tàu chở đầy dầu chỉ có thể di chuyển với tốc độc chậm trên biển.
Hải quân Mỹ cũng có quy mô và phạm vi hoạt động đủ lớn để truy đuổi bất kỳ tàu nào ra khỏi vịnh Ba Tư trong nhiều tuần, ở bất kỳ đâu trên thế giới.
“Lệnh phong tỏa các cảng Iran của Mỹ không có ranh giới địa lý xác định, và Mỹ có thể chặn bắt tàu gần như ở bất kỳ đâu trên vùng biển quốc tế cho đến khi chúng được đưa đến cảng cuối cùng”, Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định.
Vị trí eo biển Hormuz (Ảnh: BBC).
Đầu năm nay, khi Washington gia tăng sức ép lên chính quyền Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro, lực lượng Mỹ đã bắt giữ một tàu chở dầu của Venezuela tại Ấn Độ Dương, cách cảng xuất phát hàng nghìn km.
“Hãy cẩn trọng khi diễn giải (lệnh phong tỏa) theo nghĩa đen là ngăn chặn ngay tại eo biển”, Bjorn Hojgaard, giám đốc điều hành của công ty quản lý tàu biển Anglo-Eastern, nói.
ISW cũng cho biết Mỹ đã cấp ngoại lệ cho các tàu chở hàng nhân đạo khỏi lệnh phong tỏa, đồng thời cho phép khoảng thời gian không xác định để các tàu trung lập đang ở cảng Iran rời đi.
Theo tuyên bố của CENTCOM hôm 14/4, 6 tàu tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa đã bị chặn lại và buộc quay đầu theo chỉ thị của lực lượng Mỹ.
Trong khi đó, CENTCOM cho biết lực lượng này đang triển khai hơn 10 tàu chiến, hơn 100 máy bay và hơn 10.000 binh sĩ để thực thi lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
