Trên cơ sở Luật Viên chức 2025, Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định mới về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức, thay thế quy định hiện hành. Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất bãi bỏ loạt cơ chế cũ như thăng hạng chức danh nghề nghiệp, chế độ tập sự, qua đó chuyển sang mô hình quản lý theo vị trí việc làm.
Theo tờ trình, sau hơn 5 năm thực hiện, các quy định hiện hành về viên chức đã bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là mô hình quản lý kết hợp giữa chức danh nghề nghiệp và vị trí việc làm chưa tạo được động lực nâng cao chất lượng đội ngũ. Việc tuyển dụng, sử dụng, đánh giá viên chức chưa gắn chặt với yêu cầu thực tế của từng vị trí công việc.
Bỏ thăng hạng, không còn “chạy” theo chức danh
Một điểm thay đổi lớn là dự thảo đề xuất bãi bỏ toàn bộ quy định về thi, xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp - vốn là cơ chế tồn tại nhiều năm trong quản lý viên chức.
Trước đây, viên chức muốn nâng hạng phải tham gia các kỳ thi hoặc xét thăng hạng, đáp ứng nhiều tiêu chí về bằng cấp, chứng chỉ. Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, cách quản lý này chưa thực sự phản ánh đúng năng lực làm việc, đồng thời phát sinh nhiều thủ tục, chi phí và áp lực thi cử.
Dự thảo mới không còn duy trì cơ chế này, thay vào đó chuyển sang quản lý theo vị trí việc làm. Theo đó, việc bố trí, sử dụng, đánh giá hay bổ nhiệm viên chức đều dựa trên yêu cầu cụ thể của vị trí đang đảm nhiệm, thay vì phụ thuộc vào “hạng” chức danh.
Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm người được giao việc phải đáp ứng đúng yêu cầu công việc, đồng thời tạo điều kiện để sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ trẻ, có năng lực thực tế.
Dự thảo mới không còn duy trì cơ chế thi, xét nâng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức (Ảnh: Hoài Nam).
Bỏ tập sự, trúng tuyển là làm việc ngay
Dự thảo cũng đề xuất bãi bỏ toàn bộ quy định về chế độ tập sự đối với viên chức.
Theo quy định hiện hành, người trúng tuyển phải trải qua thời gian tập sự trước khi được bổ nhiệm chính thức. Tuy nhiên, Luật Viên chức 2025 đã đặt ra nguyên tắc mới: người trúng tuyển phải đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm và được xếp lương tương ứng, không còn phụ thuộc vào giai đoạn thử việc kéo dài.
Từ nguyên tắc này, dự thảo Nghị định cụ thể hóa bằng việc loại bỏ chế độ tập sự. Điều này đồng nghĩa với việc quy trình tuyển dụng sẽ phải chặt chẽ hơn, bảo đảm lựa chọn đúng người ngay từ đầu.
Việc bỏ tập sự cũng được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian gia nhập khu vực công, giảm bớt thủ tục hành chính và chi phí liên quan, đồng thời nâng cao tính chuyên nghiệp trong tuyển dụng.
Bỏ nhiều thủ tục, giảm yêu cầu mang tính hình thức
Bên cạnh việc bãi bỏ thăng hạng và tập sự, dự thảo Nghị định cũng cắt giảm nhiều thủ tục và yêu cầu được cho là mang tính hình thức trong tuyển dụng, sử dụng viên chức.
Cụ thể, dự thảo không còn quy định bắt buộc thi ngoại ngữ đối với tất cả các vị trí trong vòng 1 tuyển dụng, mà giao cơ quan có thẩm quyền quyết định tùy theo yêu cầu của vị trí việc làm. Việc này nhằm tránh tình trạng “đồng loạt thi”, không phản ánh đúng nhu cầu thực tế, đồng thời giảm chi phí, thời gian cho cả cơ quan tuyển dụng và người dự tuyển.
Một số quy định liên quan đến quy trình, thủ tục cũng được lược bỏ, như việc sử dụng kết quả kiểm định chất lượng đầu vào viên chức hay một số nội dung báo cáo trong quản lý.
Ngoài ra, dự thảo cho phép sử dụng hồ sơ điện tử trong trường hợp pháp luật cho phép, đồng thời chấp nhận hình thức tổ chức hội nghị trực tuyến hoặc kết hợp trực tuyến - trực tiếp trong quy trình bổ nhiệm. Điều này được kỳ vọng giúp giảm chi phí đi lại, rút ngắn thời gian xử lý công việc, đặc biệt với các đơn vị sự nghiệp có tổ chức phân tán.
Theo cơ quan soạn thảo, việc cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết là một trong những định hướng lớn của lần sửa đổi này, nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho quá trình tuyển dụng, sử dụng viên chức.
