Đầu tuần này, hãng thiết bị vệ sinh Toto của Nhật Bản đột ngột thông báo ngừng nhận đơn hàng đối với các bộ phòng tắm lắp ghép. Lý do không đến từ việc thiếu hụt linh kiện điện tử hay đứt gãy logistics mà do sự cạn kiệt của một loại dung môi gốc naphtha - sản phẩm dẫn xuất trực tiếp từ dầu thô.
Cùng thời điểm, hàng loạt nhóm bệnh nhân và bác sĩ tại Nhật Bản đã gửi kiến nghị khẩn lên Bộ Y tế. Họ yêu cầu chính phủ lập tức rà soát rủi ro đứt gãy nguồn cung thiết bị y tế do sản lượng các sản phẩm hóa dầu sụt giảm.
Các quốc gia, đặc biệt là Đông Nam Á, đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ sự sụt giảm nguồn cung dầu toàn cầu (Ảnh: PIA).
Dòng vốn 10 tỷ USD vận hành ra sao?
Gói hỗ trợ này được thiết kế chuyên biệt để giúp các quốc gia châu Á mua năng lượng và tăng cường dự trữ. Theo tính toán của chính phủ Nhật Bản, quy mô 10 tỷ USD tương đương khoảng 1,2 tỷ thùng dầu. Con số này bằng đúng một năm nhập khẩu dầu thô của toàn khối ASEAN.
Sự thật đằng sau: Cứu láng giềng là bảo vệ chính mình
Tại sao Nhật Bản lại chi một số tiền khổng lồ để "đỡ giá" dầu cho các quốc gia khác? Theo The New York Times, lời giải nằm ở cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Đông Nam Á hiện là trung tâm sản xuất các sản phẩm từ dầu mỏ, cung cấp yếu tố đầu vào thiết yếu cho hàng loạt ngành công nghiệp từ nhựa, dệt may đến y tế.
Dữ liệu từ Cơ quan Tài nguyên và Năng lượng Nhật Bản cho thấy, khoảng 90% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz có điểm đến là châu Á. Khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung và đẩy giá dầu thô leo thang, các quốc gia thu nhập trung bình và thấp tại Đông Nam Á lập tức chịu trận.
So với Nhật Bản, các nước trong khu vực có mức dự trữ dầu thấp hơn hẳn. Nguồn cung dầu thô và các sản phẩm phái sinh như naphtha bị siết chặt, khiến các nhà máy tại đây phải giảm công suất hoặc đóng cửa.
Sự đình trệ này dội ngược trở lại Nhật Bản một cách tàn khốc. Thủ tướng Takaichi thừa nhận Tokyo đang phụ thuộc hoàn toàn vào các nước châu Á trong việc cung cấp thiết bị lọc máu, thùng chứa chất thải y tế và găng tay phẫu thuật.
"Tình trạng thiếu nhiên liệu và gián đoạn chuỗi cung ứng tại châu Á sẽ cản trở việc nhập khẩu vật tư y tế từ khu vực này về Nhật Bản", bà Takaichi phát biểu.
Do đó, người đứng đầu chính phủ Nhật Bản nhấn mạnh việc hỗ trợ chuỗi cung ứng của châu Á cũng chính là củng cố nền kinh tế của Nhật Bản, nhằm "bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân".
Thủ tướng Takaichi thừa nhận Tokyo đang phụ thuộc hoàn toàn vào các nước châu Á trong việc cung cấp thiết bị lọc máu, thùng chứa chất thải y tế và găng tay phẫu thuật (Ảnh: Kyodo News).
Ranh giới của kho dự trữ chiến lược
Dù sẵn sàng chi 10 tỷ USD, Nhật Bản vẫn vạch ra những giới hạn rõ ràng trong việc chia sẻ nguồn lực vật chất. Hiện tại, Tokyo sở hữu một trong những kho dự trữ dầu chiến lược lớn nhất thế giới, đủ đáp ứng 254 ngày nhu cầu trong nước.
Chính phủ Nhật Bản cho biết đã đảm bảo được khoảng 4 tháng nguồn cung naphtha cho thị trường nội địa. Từ đầu tháng 5, nước này cũng sẽ bắt đầu giải phóng thêm 36 triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia để hạ nhiệt thị trường trong nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng nguồn dự trữ khổng lồ này được thiết kế nghiêm ngặt để phục vụ các nhà máy lọc dầu nội địa, không dành cho xuất khẩu. Khi được hỏi liệu các quốc gia Đông Nam Á có đề nghị được tiếp cận trực tiếp kho dự trữ dầu của Nhật Bản hay không, Thủ tướng Takaichi đã từ chối bình luận.
Bà chỉ khẳng định rõ ràng rằng thỏa thuận 10 tỷ USD không bao gồm việc xuất kho dự trữ. Động thái này tuyệt đối sẽ không làm ảnh hưởng đến an ninh nguồn cung năng lượng trong nước của Nhật Bản.
Gói 10 tỷ USD cho thấy một thực tế mới của kinh tế toàn cầu: an ninh năng lượng không còn là câu chuyện "đóng cửa bảo nhau" của từng quốc gia. Để giữ cho các nhà máy tại Tokyo sáng đèn và các bệnh viện hoạt động, Nhật Bản buộc phải trả tiền để đảm bảo dòng chảy dầu mỏ tại Đông Nam Á không bị đứt gãy.
Cập nhật đến thời điểm viết bài, giá dầu thô toàn cầu vẫn neo ở mức cao do rủi ro địa chính trị. Dầu thô Brent giao dịch với giá 95,06 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ ở mức 92,04 USD/thùng, tiếp tục gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất công nghiệp tại châu Á.
