Ngày 17/4, lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An (Đà Nẵng) cho biết, đơn vị đang trình cấp có thẩm quyền xem xét phương án khai quật di vật con tàu cổ phát lộ ở bãi biển phường Hội An Tây.
Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, di vật tàu cổ là tư liệu hiếm, còn khá nguyên vẹn, có giá trị quan trọng trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa và quá trình hình thành, phát triển của Hội An, đặc biệt giai đoạn đô thị thương cảng sầm uất.
Hình ảnh con tàu được chụp vào ngày 9/11/2025 và ngày 14/4/2026 (Ảnh: Hoài Sơn).
Tuy nhiên, khu vực phát hiện di vật đang chịu tác động trực tiếp của sóng biển, thủy triều và thời tiết bất lợi, khiến tàu liên tục bị bồi lấp rồi lộ diện. Một vài cấu kiện đã bị sóng đánh tách rời, bề mặt xuất lộ đã xảy ra tình trạng rêu mốc, cho thấy quá trình phân hủy đã bắt đầu và nguy cơ hư hỏng ngày càng nghiêm trọng nếu không khai quật, bảo quản.
Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An, ban đầu, đơn vị đề xuất khai quật khảo cổ con tàu theo hướng khẩn cấp. Tuy nhiên, căn cứ thực tế và đối chiếu một số quy định thì phương án này không thể triển khai. Thay vào đó đơn vị đề xuất khai quật con tàu theo quy trình thông thường, dưới hình thức khai quật khảo cổ trong lòng đất.
Bên cạnh đó, mặc dù hiện vật đã và đang bị tác động bởi các yếu tố có nguy cơ hủy hoại. Tuy nhiên thời gian phát hiện con tàu đã kéo dài (từ cuối năm 2023 đến nay), quy mô di vật lớn vì thế dự lượng kỹ thuật xử lý sẽ phức tạp, đòi hỏi thời gian và kinh phí đáng kể, phải kết hợp di chuyển và bảo quản lâu dài.
Các cọc trụ đã phủ kín rêu xanh (Ảnh: Hoài Sơn).
Dự án dự kiến triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn 1 (2026-2027) sẽ khai quật, đưa di vật về nơi bảo quản, ngâm xả mặn và thử nghiệm bảo quản trên các cấu kiện tách rời. Giai đoạn 2 (2028-2030) tập trung bảo quản toàn bộ di vật và phát huy giá trị phục vụ nghiên cứu, trưng bày.
Con tàu gỗ này được phát hiện lần đầu vào ngày 26/12/2023, sau đó bị cát biển vùi lấp. Đến ngày 8/11/2025, mưa lũ và sóng lớn gây sạt lở bờ biển đã làm phần thân tàu lộ diện trở lại.
Nghiên cứu ban đầu của cơ quan chức năng cho thấy con tàu có kích thước lớn, mang đặc trưng kỹ thuật đóng tàu Đông Nam Á và Trung Quốc, sử dụng gỗ bằng lăng, kiền kiền và thông. Các nhà khoa học cho rằng niên đại con tàu thuộc khoảng cuối thế kỷ XIV đến XVI.
Các nhà khoa học nhận định đây có thể là một bảo vật tàu gỗ cổ vì được phát hiện trong trạng thái gần như nguyên vẹn.
