Hàng trăm chum nước ở Tử Cấm Thành
Giữa quần thể kiến trúc cổ kính tráng lệ của Tử Cấm Thành, bên cạnh những cung điện uy nghi, du khách dễ dàng bắt gặp hàng trăm chiếc chum nước lớn nhỏ với đủ hình dáng, chất liệu. Ít ai biết rằng phía sau những vật dụng tưởng chừng đơn giản này lại ẩn chứa câu chuyện kéo dài hàng trăm năm.
Hàng trăm chum nước bên trong Tử Cấm Thành (Ảnh: Our China Story).
Phần lớn công trình trong Tử Cấm Thành được xây dựng bằng gỗ, khiến nguy cơ hỏa hoạn luôn thường trực. Để đối phó, triều đình cho đặt các chum nước lớn dọc theo sân và lối đi, luôn được giữ đầy nước quanh năm. Mỗi chum có thể chứa từ vài trăm đến vài nghìn lít nước, tương đương lượng nước của một xe chữa cháy cỡ nhỏ.
Khi xảy ra hỏa hoạn, lính canh và cung nhân có thể nhanh chóng lấy nước từ các chum gần nhất để dập lửa. Những chiếc chum này còn được gọi bằng nhiều cái tên như “môn hải”, “cát tường cang” hay “thái bình cang”, đều mang hàm ý cầu bình an.
Bí mật không đóng băng suốt mùa đông
Một trong những điều khiến nhiều người tò mò là làm sao nước trong các chum này không bị đóng băng giữa mùa đông khắc nghiệt ở Bắc Kinh.
Thực tế, người xưa đã áp dụng những biện pháp khá hiệu quả. Vào mùa lạnh, cung nhân sẽ đốt than bên trong bệ đá rỗng đặt dưới chum để giữ ấm. Đồng thời, các chum được đậy nắp và phủ “áo bông” - những lớp vải dày quấn quanh thân nhằm giữ nhiệt, hạn chế đóng băng.
Vào mùa đông khắc nghiệt, những chum nước này vẫn không đóng băng (Ảnh: Getty).
Theo ghi chép trong bộ Đại Thanh hội điển, Tử Cấm Thành từng có tổng cộng 308 chum nước lớn. Tuy nhiên, qua biến động lịch sử, hiện chỉ còn khoảng 231 chiếc được bảo tồn.
Các chum này được chia thành ba loại chính: Chum sắt, chum đồng và chum đồng mạ vàng. Trong đó, chum sắt phổ biến dưới thời nhà Minh, còn chum đồng mạ vàng xuất hiện từ thời nhà Thanh.
Đáng chú ý nhất là 18 chiếc chum đồng mạ vàng - loại có cấp bậc cao nhất trong hệ thống. Những chum này chỉ được đặt tại các công trình quan trọng như Điện Thái Hòa hay Điện Bảo Hòa.
Quy trình mạ vàng cho các chum nước này cũng vô cùng công phu: Vàng được hòa tan trong thủy ngân, phủ lên bề mặt đồng rồi nung nóng để thủy ngân bay hơi, còn lại lớp vàng bám chắc, tạo nên vẻ ngoài rực rỡ.
Do chi phí chế tác cao, những chiếc chum này từng trở thành mục tiêu của các cuộc xâm nhập vào cuối thời Thanh. Vì không thể mang đi do quá nặng, binh lính đã dùng lưỡi lê cạo lớp vàng trên bề mặt.
Các chum nước được phân chia thành nhiều loại (Ảnh: Our China Story).
Đến nay, trên nhiều chum mạ vàng trong Tử Cấm Thành vẫn còn lưu lại những vết xước - dấu tích của một giai đoạn lịch sử đầy biến động.
Không chỉ là vật dụng phòng cháy, những chiếc chum nước còn phản ánh rõ nét hệ thống phân cấp nghiêm ngặt trong hoàng cung, cũng như trình độ kỹ thuật và tư duy tổ chức của người xưa.
Trải qua hơn 600 năm, chúng vẫn lặng lẽ tồn tại giữa lòng Tử Cấm Thành, như những nhân chứng âm thầm kể lại câu chuyện về một triều đại đã qua.
