Phổ cập tên miền tiếng Việt giúp bà con vùng nông thôn, miền núi - những người vốn gặp rào cản lớn với tiếng Anh dễ dàng tiếp cận công nghệ (Ảnh minh hoạ: Hiệp Nguyễn).
Sáng 17/4, Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) tổ chức Hội thảo Thúc đẩy chấp nhận phổ quát tên miền đa ngữ cấp khu vực UA Day 2026 với chủ đề "Tăng cường hợp tác khu vực trong thúc đẩy Chấp nhận tên miền đa ngữ toàn cầu tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương".
Quyền con người trong kỷ nguyên số
Mở đầu hội thảo, ông Jo Hirokana, Cố vấn khu vực kiêm Trưởng bộ phận thông tin và truyền thông của UNESCO nhấn mạnh, cơ sở hạ tầng Internet hiện nay vẫn xoay quanh bảng chữ cái Latinh, khiến hàng tỷ người bị bỏ lại phía sau.
Theo thống kê của UNESCO, gần 90% nội dung trực tuyến được sản xuất chỉ bằng 12 ngôn ngữ, trong đó tiếng Anh chiếm gần một nửa. Trong số khoảng 7.000 ngôn ngữ trên thế giới, chỉ có khoảng 400 ngôn ngữ hiện diện có ý nghĩa trên không gian mạng.
"Chấp nhận toàn cầu (UA: Universal Acceptance) không chỉ là một giải pháp kỹ thuật, đó là một vấn đề về quyền con người", ông Jo Hirokana khẳng định.
Đồng thời, ông đánh giá cao vai trò của Việt Nam - một quốc gia dù sử dụng ký tự Latinh nhưng vẫn tiên phong thúc đẩy UA để bảo vệ sự đa dạng văn hóa của 54 dân tộc anh em và hỗ trợ cộng đồng yếu thế tiếp cận dịch vụ công, giáo dục trực tuyến.
Bà Athena Foo, Quản lý hợp tác đa phương của Tổ chức Quản lý tên miền và số quốc tế (ICANN) cho biết, UA là một phần trọng tâm trong kế hoạch chiến lược giai đoạn 2026-2030 của ICANN.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở các lớp ứng dụng. Kết quả kiểm tra tại 20 quốc gia cho thấy tỷ lệ chấp nhận email đa ngữ trên các website chỉ đạt trung bình khoảng 40%.
Để giải quyết khoảng cách này, ICANN đang phối hợp chặt chẽ với các cộng đồng mã nguồn mở, các nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) và chính phủ để chuẩn hóa quy trình mua sắm công, ưu tiên các hệ thống hỗ trợ UA.
Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ Nga - quốc gia sở hữu tên miền đa ngữ lớn nhất thế giới (.рф) - ông Vadim Mikhaylov, chuyên gia Cố vấn Hạ tầng CC For TLD nhấn mạnh về vai trò của AI: “Nga đã sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để gợi ý tên miền bằng tiếng bản địa và phát triển các thư viện Python (tập hợp các mã nguồn, mô-đun, và hàm được viết sẵn) giúp lập trình viên dễ dàng tích hợp UA vào phần mềm”.
Ông Sarmad Hussain (ICANN) chỉ ra, việc gõ và nhận diện thương hiệu bằng ngôn ngữ mẹ đẻ nhanh và dễ dàng hơn nhiều so với tiếng nước ngoài. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với các doanh nghiệp ở vùng nông thôn, nơi trình độ ngoại ngữ chưa cao.
Tại Ấn Độ, chính phủ đã cung cấp email đa ngữ miễn phí cho người dân để khuyến khích sự tham gia vào nền kinh tế số.
Trong khi ở Việt Nam, VNNIC cũng đang triển khai các chương trình miễn phí tên miền "id.vn" và "biz.vn" cho thanh niên và hộ kinh doanh, lồng ghép việc sử dụng tên miền tiếng Việt để giúp người dân tiếp cận môi trường số một cách tự nhiên nhất.
Tên miền tiếng Việt giúp bảo tồn hồn cốt dân tộc trên không gian số
Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí bên lề hội thảo, ông Nguyễn Trường Giang, Quyền Giám đốc VNNIC cho biết về lộ trình phát triển tên miền đa ngữ tại Việt Nam: “Có ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất, ngôn ngữ bản địa là cánh cửa dễ nhất để tiếp cận công nghệ, đặc biệt là với bà con vùng nông thôn, miền núi - những người vốn gặp rào cản lớn với tiếng Anh.
Thứ hai là tính gần gũi, thân thiện, giúp thu hẹp khoảng cách số. Và quan trọng nhất là bảo tồn ngôn ngữ quốc gia. Trên không gian mạng, nếu không có sự hiện diện của tiếng mẹ đẻ, bản sắc văn hóa của chúng ta sẽ dần mờ nhạt”.
Ông Nguyễn Trường Giang, Quyền Giám đốc VNNIC chia sẻ với phóng viên bên lề sự kiện (Ảnh: Trung Nam).
Theo ông Nguyễn Trường Giang, rào cản lớn nhất đối với người dùng tên miền tiếng Việt chính là hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống email. Hiện tại, các ông lớn như Microsoft đã hỗ trợ khá tốt, nhưng Gmail mới chỉ hỗ trợ một phần (gửi/nhận được nhưng chưa hỗ trợ hoàn toàn việc tạo tài khoản bằng tên miền có dấu trực tiếp).
Ngoài ra, thói quen viết chữ không dấu của người Việt cũng là một rào cản tâm lý cần thời gian để thay đổi.
“Để hiện thực hoá mục tiêu này, VNNIC hiện tập trung vào hai giải pháp chính. Một là tuyên truyền, lồng ghép tên miền đa ngữ vào các chương trình chuyển đổi số quốc gia để người dân biết và dùng. Hai là hỗ trợ kỹ thuật, làm việc trực tiếp với các hãng công nghệ lớn để cải tiến hệ thống.
Chúng tôi cũng khuyến khích các đơn vị cung cấp dịch vụ công trực tuyến sử dụng song song tên miền tiếng Việt có dấu để bà con dễ hiểu, dễ vào hơn. Mục tiêu của chúng tôi là không để ai bị bỏ lại phía sau chỉ vì rào cản ngôn ngữ”, ông Nguyễn Trường Giang bày tỏ.
Tại Việt Nam, tên miền đa ngữ (tên miền tiếng Việt có dấu) được triển khai từ năm 2011, từng đạt gần 1 triệu tên miền vào năm 2014 và được tích hợp thống nhất trong hệ thống quản lý tên miền quốc gia “.vn”.
Tuy nhiên, mức độ sử dụng thực tế chưa tương xứng với tiềm năng. Trong bối cảnh phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, việc thúc đẩy UA là cần thiết nhằm bảo đảm người dân và doanh nghiệp có thể sử dụng tên miền, địa chỉ thư điện tử tiếng Việt một cách an toàn, bình đẳng, đồng thời tăng cường chủ quyền số và phát huy giá trị tài nguyên Internet quốc gia.
