Trong báo cáo tài khóa công bố mới đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo xu hướng nợ tăng nhanh đang tạo áp lực lớn lên chính sách tài khóa, đồng thời làm suy yếu khả năng ứng phó của các quốc gia trước những cú sốc kinh tế trong tương lai.
Đáng chú ý, căng thẳng tại Trung Đông đã khiến chi phí năng lượng và lương thực leo thang, kéo theo chi tiêu quốc phòng tăng mạnh và hoạt động kinh tế chững lại. Trong kịch bản tiêu cực hơn, tỷ lệ nợ toàn cầu thậm chí có thể vượt 117% GDP.
IMF chỉ ra 2 “điểm nóng” chính là Mỹ và Trung Quốc. Nợ công của Mỹ được dự báo tăng từ khoảng 124% GDP năm 2025 lên hơn 142% vào năm 2031, trong khi Trung Quốc có thể tăng từ 99% lên gần 127% GDP trong cùng kỳ, chủ yếu do tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài.
Kể từ khi xung đột tại Trung Đông bùng phát, làn sóng hỗ trợ tài khóa đã lan rộng khi nhiều quốc gia đồng loạt giảm thuế, trợ giá năng lượng và bơm tiền mặt cho người dân. Điều này khiến quy mô chi tiêu khẩn cấp phình to nhanh chóng.
Gần đây, Italy gia hạn chính sách giảm thuế nhiên liệu thêm một tháng, tiêu tốn khoảng 590 triệu USD. Australia mở rộng chương trình giảm thuế với gói hỗ trợ khoảng 285 triệu USD, đồng thời kéo dài chính sách đến hết tháng 6. Tại Hy Lạp, chính phủ triển khai “thẻ nhiên liệu” nhằm hỗ trợ trực tiếp cho người thu nhập thấp, nằm trong gói trị giá 354 triệu USD, song song với các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp.
Trong bối cảnh nguy cơ một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài, giới hoạch định chính sách đồng loạt phát đi cảnh báo về rủi ro nợ công, đồng thời kêu gọi các chính phủ thận trọng hơn với các gói hỗ trợ quy mô lớn.
Một trạm xăng ở Berlin, Đức (Ảnh: Reuters).
Giới quan sát cho rằng chi phí kinh tế trước mắt từ xung đột có thể nhanh chóng chuyển hóa thành một cuộc khủng hoảng tài khóa sâu rộng nếu các quốc gia tiếp tục gia tăng vay nợ để duy trì hỗ trợ.
Ngay cả khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz được nối lại, những đứt gãy trong chuỗi cung ứng năng lượng, phân bón và nhiều mặt hàng thiết yếu vẫn có thể kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
“Tăng trưởng toàn cầu năm 2025 tương đối vững chắc, nhưng không có tiến triển đáng kể trong việc củng cố ngân sách. Tại nhiều quốc gia, thâm hụt ngân sách vẫn ở mức cao, nợ công tiếp tục gia tăng và chi phí lãi vay tăng nhanh”, IMF nhận định.
Áp lực lên ngân sách không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn có tính cấu trúc. Tại châu Âu, các quốc gia đang gia tăng chi tiêu quốc phòng, đồng thời phải đối mặt với chi phí hỗ trợ dân số già và quá trình chuyển đổi sang năng lượng phát thải thấp.
Bên cạnh đó, IMF cảnh báo các nền kinh tế toàn cầu còn đối mặt với nhiều rủi ro mới. Cảnh báo này cũng tương đồng với quan điểm của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ủy ban châu Âu.
Chủ tịch ECB Christine Lagarde ngày 14/4 nhấn mạnh rằng các biện pháp hỗ trợ chỉ nên mang tính tạm thời và “có mục tiêu”, trong khi Ủy ban châu Âu đang nỗ lực điều phối phản ứng chung của khối nhằm đảm bảo các chính sách đều có thời hạn rõ ràng.
Trước những dấu hiệu cho thấy giá năng lượng có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các nhà hoạch định chính sách đang kêu gọi chính phủ thận trọng hơn trong chi tiêu, đồng thời tìm cách mở rộng nguồn thu ngân sách để bảo vệ các hộ gia đình và doanh nghiệp.
Đức đã cắt giảm thuế nhiên liệu trong 2 tháng với chi phí khoảng 1,9 tỷ USD. Canada cũng công bố kế hoạch giảm thuế đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không đến đầu tháng 9, tiêu tốn khoảng 1,7 tỷ USD. Đáng chú ý, các động thái này chỉ diễn ra trong vài ngày gần đây.
