Cuối năm ngoái, mẹ chồng bà Lường Ngọc Anh (tên nhân vật đã thay đổi), trú tại Lào Cai, không may bị tai biến, nằm một chỗ và không thể giao tiếp. Trong quá trình chăm sóc, người phụ nữ phát hiện một thẻ ngân hàng mang tên mẹ chồng.
Người phụ nữ mang căn cước của mẹ đến ngân hàng để hỏi thông tin về số dư tài khoản nhưng bị từ chối với lý do bảo mật thông tin khách hàng, chính chủ đến mới cung cấp. Trong khi đó, chủ tài khoản đã mất khả năng giao tiếp do bệnh tật.
Tháng 2 năm nay, mẹ chồng bà qua đời. Người phụ nữ đặt câu hỏi, trong trường hợp chủ tài khoản đã mất và người thân không nắm được có tiền trong tài khoản hay không? liệu ngân hàng có chủ động liên hệ thân nhân để làm thủ tục hoàn trả số tiền (nếu có) hay không?.
"Hiện nay, việc chia di sản, nhận lại số tiền trong tài khoản ngân hàng của người đã chết gặp nhiều khó khăn do phía ngân hàng từ chối cung cấp thông tin với lý do bảo mật.
Khi liên hệ, kể cả văn phòng công chứng có công văn đề nghị ngân hàng cung cấp thông tin nhưng cũng bị từ chối, dẫn đến hồ sơ thừa kế bị ách tắc", luật sư nói.
Người dân làm thủ tục giao dịch tại ngân hàng (Ảnh minh hoạ: Mạnh Quân).
Liên quan đến vấn đề này, theo luật sư, hiện nay Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt cùng với Thông tư số 17/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 của Ngân hàng Nhà nước quy định việc mở và sử dụng tài khoản thanh toán tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán mới chỉ quy định về quy trình xử lý với số tiền của người mở tài khoản thanh toán đã qua đời.
Theo quy định tại thông tư 17, trong thỏa thuận mở và sử dụng tài khoản thanh toán, ngân hàng phải quy định rõ các trường hợp được cung cấp thông tin. Đáng chú ý, ngân hàng được phép cung cấp thông tin về số dư tài khoản cho người thừa kế hoặc người đại diện của người thừa kế khi chủ tài khoản đã chết hoặc bị tuyên bố là đã chết.
Bên cạnh đó, khi thực hiện đóng tài khoản thanh toán, ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải thông báo cho chủ tài khoản thanh toán, người đại diện hoặc người thừa kế hợp pháp biết trong trường hợp chủ tài khoản thanh toán của cá nhân bị chết, bị tuyên bố là đã chết.
Trường hợp đã thông báo nhưng không có người đến nhận, ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài xử lý số dư còn lại khi đóng tài khoản thanh toán theo thỏa thuận trước giữa chủ tài khoản thanh toán với tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và theo quy định của pháp luật có liên quan.
Theo luật sư Dũng, để thực hiện thủ tục nhận di sản là tiền trong tài khoản hoặc sổ tiết kiệm, người thừa kế cần chuẩn bị hồ sơ theo quy định.
Cụ thể, hồ sơ gồm giấy đề nghị khai nhận di sản thừa kế; giấy tờ chứng minh quyền thừa kế như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn; giấy tờ chứng minh tài sản thừa kế như sổ tiết kiệm; bản kê khai di sản; cùng các giấy tờ khác theo yêu cầu của công chứng viên.
Ngoài ra, trong trường hợp có nhiều người thừa kế, cần có văn bản cử người đại diện nhận di sản là tiền gửi tại ngân hàng.
"Tiền gửi trong ngân hàng, sổ tiết kiệm cũng là một loại tài sản và hoàn toàn có thể để lại di chúc.
Ở Việt Nam, tiền gửi tiết kiệm chỉ mới phổ biến trong thời gian gần đây, khi người dân có "của ăn của để", nên mức độ phổ cập chưa bằng bất động sản. Tuy nhiên, trong tương lai, nếu tài sản số như tiền điện tử được pháp luật thừa nhận và đưa vào giao dịch trên các sàn, với giá trị có thể lên tới hàng triệu USD, thì vấn đề thừa kế đối với loại tài sản này cần được tính đến.
Về bản chất, các loại tài sản này tương tự như cổ phần trong doanh nghiệp hoặc phần vốn góp. Tuy nhiên, quy trình xác lập, quản lý và chuyển giao phức tạp hơn, trong khi pháp luật Việt Nam hiện chưa có nhiều quy định cụ thể, chuyên sâu để điều chỉnh", luật sư cho biết.
Theo luật sư Trần Viết Hà (Đoàn luật sư tỉnh Đắk Lắk), quá trình thực hiện thủ tục nhận di sản là tiền trong tài khoản ngân hàng không quá phức tạp.
Luật sư Hà cho rằng, ngay khi người thân qua đời, việc đầu tiên không phải là vội vàng liên hệ ngân hàng mà cần thực hiện tường trình quan hệ nhân thân. Người thân của người đã mất cần tự kê khai lại hàng thừa kế, sau đó thực hiện chứng thực tại UBND cấp xã, phường nơi người đã mất cư trú hoặc tại văn phòng công chứng.
Sau khi hoàn tất việc tường trình quan hệ nhân thân, người thừa kế tiến hành liên hệ với ngân hàng, đồng thời chuẩn bị các giấy tờ cần thiết như giấy chứng tử của người đã mất, căn cước công dân của người thừa kế và giấy khai sinh để chứng minh quan hệ thuộc hàng thừa kế.
Trên cơ sở đó, người thừa kế có thể yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin về tài khoản của người đã mất.
Khi đã có văn bản xác nhận về việc tồn tại tài khoản cùng số dư, người thừa kế tiếp tục liên hệ văn phòng công chứng để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo quy định pháp luật.
Sau thời gian niêm yết công khai 15 ngày, nếu không có tranh chấp, việc khai nhận di sản được hoàn tất. Khi đó, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho một người đại diện làm việc với ngân hàng để nhận lại tài khoản và số tiền còn lại của người đã mất.
