Nhận 8 tỷ đồng khi sếp bán công ty: Bí quyết chọn nơi làm việc để giàu có

Tháng 10/2024, quỹ đầu tư tư nhân toàn cầu KKR chốt thương vụ bán công ty xử lý rủi ro địa chất GeoStabilization International với giá hơn 1 tỷ USD. Mức giá này cao gấp 5 lần khoản đầu tư ban đầu của họ.

Phép toán phũ phàng của nền kinh tế và cú bẻ lái từ những "ông lớn" phố Wall

Theo dữ liệu được Fast Company trích dẫn, từ năm 1984 đến nay, năng suất lao động tại Mỹ đã tăng 80%. Tuy nhiên, tiền lương thực tế của người lao động chỉ tăng vỏn vẹn 20%.

Ông Pete Stavros, đồng lãnh đạo mảng đầu tư tư nhân của KKR, thẳng thắn nhìn nhận vấn đề cốt lõi. "Rất khó để trở nên giàu có chỉ bằng lao động. Người ta giàu lên nhờ sở hữu tài sản. Nhưng điều đó lại đang không được áp dụng với lực lượng lao động tuyến đầu", ông nhận định.

Để giải bài toán này, dòng tiền cần được chuyển từ các hoạt động đầu cơ tài chính sang nền kinh tế thực. Một trong những cơ chế hiệu quả nhất đang được áp dụng là mở rộng quyền sở hữu cho người lao động thông qua cổ phần (ESOP) hoặc các mô hình hợp tác xã.

Ngay cả những quỹ đầu tư từng bị gắn mác tàn nhẫn ở phố Wall cũng đang thay đổi. Tại KKR, sáng kiến chia sẻ quyền sở hữu đã được áp dụng tại 84 công ty với gần 200.000 lao động. Đến nay, họ đã phân phối khoảng 1,8 tỷ USD cho nhân viên và con số này có thể lên tới 14 tỷ USD trong tương lai.

Những con số thực tế rất đáng chú ý. Tại C.H.I. Overhead Doors, nhân viên nhận trung bình 175.000 USD khi công ty được bán. Tại CoolIT Systems, con số này là khoảng 240.000 USD/người. Tại Ingersoll Rand, 16.000 nhân viên đã cùng nhau chia sẻ khoản tiền 800 triệu USD.

Chìa khóa tích lũy tài sản liên thế hệ

Nghiên cứu từ Trường Kinh doanh Harvard (HBS) cho thấy, việc sở hữu cổ phần mang lại những tác động vượt xa một khoản tiền thưởng thông thường. Tại các công ty có mô hình sở hữu nhân viên, mức lương thường cao hơn từ 20-30% so với doanh nghiệp truyền thống.

Quan trọng hơn, mô hình này giải quyết được bài toán tích lũy dài hạn. Tiết kiệm hưu trí của những nhân viên có cổ phần cao gấp đôi so với người lao động thông thường. Giáo sư Nien-hê Hsieh từ Harvard khẳng định, dù là bất động sản hay cổ phần doanh nghiệp, quyền sở hữu luôn là công cụ tạo ra tài sản.

Nghiên cứu của chuyên gia Ethan C. Rouen cho thấy nếu 30% doanh nghiệp tư nhân áp dụng mô hình sở hữu cho nhân viên, tổng tài sản của các hộ gia đình sẽ gần như tăng gấp đôi. Thậm chí, chỉ cần đạt tỷ lệ 10%, lượng của cải được tái phân phối cũng lên tới hàng trăm nghìn USD cho mỗi gia đình.

Mô hình này cũng đang được chứng minh tính bền vững qua các doanh nghiệp "evergreen" - những công ty tập trung phát triển dài hạn thay vì chạy theo tăng trưởng nóng để thoái vốn. Các công ty như SAS Institute hay Enterprise Rent-A-Car duy trì chính sách không vay nợ, minh bạch tài chính và đầu tư sâu vào con người.

Dù mang lại nhiều lợi ích, việc biến người lao động thành cổ đông vẫn vấp phải những rào cản lớn. Các quy trình pháp lý phức tạp, sự e ngại chia sẻ quyền kiểm soát của giới chủ và tư duy ngắn hạn của thị trường tài chính đang cản trở mô hình này nhân rộng.

Một số chuyên gia như Marjorie Kelly tỏ ra hoài nghi, cho rằng các khoản chia chác từ quỹ đầu tư tư nhân giống như một khoản thưởng một lần hơn là quyền sở hữu thực chất. Sự khác biệt giữa tầm nhìn dài hạn của mô hình ESOP truyền thống và chiến lược thoái vốn nhanh của các quỹ PE vẫn là tâm điểm tranh luận.

Tuy nhiên, nền kinh tế đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử. Trong 20 năm tới, khoảng 10.000 tỷ USD tài sản doanh nghiệp tư nhân sẽ được chuyển giao khi thế hệ chủ doanh nghiệp cũ nghỉ hưu. Nếu có các chính sách hỗ trợ thuế và đơn giản hóa thủ tục phù hợp, một phần dòng vốn khổng lồ này có thể chuyển sang tay người lao động.

Ông Michael Brownrigg, đại diện quỹ Apis & Heritage Capital Partners, cho biết: "Rất khó để đạt được tự do tài chính nếu như mỗi thế hệ đều phải bắt đầu lại từ con số 0".

Khi người lao động được chia sẻ chính phần giá trị mà họ tạo ra, đó mới là lúc họ thực sự có cơ hội bước chân vào thế giới của những người có tài sản.