Thu hồi đất canh tác cho dự án, để rồi... bỏ hoang?
Gần 2 thập kỷ trước, gia đình ông Nguyễn Duy Hai, nguyên Trưởng thôn 5, xã Thượng Quảng, huyện Nam Đông cũ (nay là xã Long Quảng, thành phố Huế), cùng nhiều hộ dân chuyển nhà để bàn giao mặt bằng cho dự án nhà máy xi măng Nam Đông.
Dự án triển khai giữa khu dân cư, đất sản xuất, sân bóng cũ của thôn 4 và thôn 5 thuộc xã Long Quảng, với kỳ vọng góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, sau khi xây dựng một số hạng mục, dự án dừng triển khai, “đắp chiếu” kéo dài cho đến nay.
Dự án nhà máy xi măng hơn 4.400 tỷ đồng "đắp chiếu" ở xã miền núi Long Quảng, thành phố Huế (Ảnh: Vi Thảo).
Nhà mới của gia đình ông Hai hiện nằm cạnh khu dự án dang dở. Từng tham gia vận động bà con bàn giao mặt bằng, ông không khỏi tiếc nuối, khổ tâm khi hàng ngày chứng kiến diện tích đất trước đây từng là khu dân cư, vườn cao su, rừng keo, ao cá, sân bóng đá,… nay bị bỏ hoang, lãng phí.
Theo ông Hai, dự án ảnh hưởng trực tiếp đến 42 hộ dân, trong đó nhiều hộ là người đồng bào Cơ Tu. Riêng gia đình ông cũng bị thu hồi hơn 2ha đất trồng keo, ao cá, đất ở, vườn, tổng giá trị được đền bù 140 triệu đồng.
“Nhiều hộ dân bị thu hồi toàn bộ đất đai, được bố trí tái định cư với diện tích khoảng 2.000m2 tại nơi ở mới. Giá trị đền bù thời điểm đó thấp, những hộ cao nhất 240-270 triệu đồng, không đủ tiền xây lại nhà chứ nói gì tái đầu tư, phát triển kinh tế”, ông Hai cho hay.
Theo nguyên Trưởng thôn Nguyễn Duy Hai, hầu hết người dân khu vực bị ảnh hưởng bởi nhà máy xi măng Nam Đông phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, trồng rừng. Địa bàn này chủ yếu đồi núi cao, nhiều khe suối, thường xuyên bị tàn phá bởi lũ lụt nên đời sống còn khó khăn. Khi đất canh tác bị thu hồi, người dân rơi vào tình trạng thiếu tư liệu sản xuất, khó chuyển đổi ngành nghề.
Ông Hai trao đổi với phóng viên (Ảnh: Anh Thịnh).
Khi dự án ngừng xây dựng, một số hộ đã trở lại trồng keo tràm trên diện tích bị thu hồi nhưng thấp thỏm vì chủ đầu tư từng 2 lần đưa máy móc san phẳng. Người dân mong muốn nhà nước rà soát, chuyển giao dự án cho đơn vị có đủ năng lực hoặc chấm dứt hoạt động đầu tư, thu hồi đất để cấp cho bà con sản xuất, ổn định cuộc sống.
“Trước đây khi còn huyện Nam Đông cũ, tại các cuộc tiếp xúc cử tri, người dân nhiều lần kiến nghị được trồng cây ngắn ngày trên diện tích dự án dang dở nhưng chính quyền địa phương cũng gặp khó khăn vì đất đã đền bù, thu hồi”, ông Lê Quang Tuấn, Chánh Văn phòng UBND và HĐND xã Long Quảng, thông tin.
Sẽ rà soát, đề nghị thu hồi dự án
Dự án nhà máy xi măng Nam Đông được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) cấp giấy chứng nhận đầu tư cho Công ty cổ phần đầu tư xi măng Nam Đông - Việt Song Long vào tháng 1/2008, với tổng vốn đầu tư hơn 4.400 tỷ đồng.
Nhà máy được khởi công vào tháng 3/2009, với công suất thiết kế 5.000 tấn clinker/ngày. Chủ đầu tư cam kết hoàn thành công trình và cho ra sản phẩm sau 26 tháng. Tuy nhiên, dự án liên tục chậm tiến độ, nhiều lần lỡ hẹn và bị bỏ hoang cho đến nay.
Dự án nhà máy xi măng nằm trong khu vực thung lũng hẹp, bao quanh bởi đồi núi cao (Ảnh: Vi Thảo).
Theo ông Nguyễn Duy Hai, chủ đầu tư mới xây dựng một số hạng mục như nhà điều hành, nhà xe, hàng rào, san lấp mặt bằng, tất cả đều làm trong năm 2009. Năm 2018, dự án có dấu hiệu tái khởi động, nhưng chỉ một thời gian ngắn, phương tiện, máy móc lại được rút đi, sau đó người dân đưa gia súc vào nuôi nhốt trong nhà máy bỏ hoang.
Ghi nhận thực tế, khối nhà hành chính 2 tầng trong khuôn viên dự án hiện nay xuống cấp nghiêm trọng, toàn bộ hệ thống cửa, điện bị tháo dỡ, tường bong tróc, sắt thép hoen gỉ.
Theo UBND xã Long Quảng, nhà máy xi măng Nam Đông chậm triển khai đã gây lãng phí lớn về tài nguyên đất, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân trong khu vực dự án. Chính quyền địa phương đã nhiều lần kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý dứt điểm.
Ông Trần Hồ Hải, Trưởng Phòng Quản lý đầu tư của doanh nghiệp và tập thể, Sở Tài chính thành phố Huế, cho biết sẽ rà soát, kiến nghị cấp có thẩm quyền ra quyết định chấm dứt hoạt động đầu tư, thu hồi dự án theo quy định.
Theo Sở Tài chính thành phố Huế, năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu rà soát, điều chỉnh tiến độ các dự án nhà máy xi măng trong quy hoạch. Nhà máy xi măng Nam Đông được giãn tiến độ sang giai đoạn sau năm 2015 do dừng triển khai trên thực địa.
Đến năm 2014, nhà máy xi măng Nam Đông là 1 trong 9 dự án bị hoãn triển khai, đưa ra khỏi quy hoạch phát triển công nghiệp xi măng Việt Nam.
Năm 2019, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế cũ đã đề nghị Trung ương cho phép dự án tiếp tục triển khai. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu chủ động rà soát tiến độ, lựa chọn nhà đầu tư có năng lực tài chính, công nghệ, bảo vệ môi trường và đảm bảo các điều kiện cần thiết khác.
Đến năm 2021, theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, nhà máy xi măng Nam Đông nằm trong danh mục 29 dự án đầu tư vốn ngoài ngân sách nhà nước cần rà soát chấm dứt hoạt động.
Giai đoạn 2021-2023, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã nhiều lần giải trình Thanh tra Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để xem xét khả năng tái triển khai dự án. Tuy nhiên, theo chỉ đạo của Trung ương, dự án đối diện phải rà soát thu hồi, chấm dứt hoạt động, chủ đầu tư không được tiếp tục sử dụng địa điểm đã phê duyệt.
