Do lỗi sơ suất, cẩu thả trong quá trình vận hành dây chuyền sản xuất của công ty, tôi đã gây thiệt hại với số tiền ước tính lên tới hàng trăm triệu đồng. Tôi đã tự nguyện bồi thường và chịu toàn bộ chi phí sửa chữa, khắc phục hậu quả cho công ty, các bên cũng đã thống nhất về việc sẽ thỏa thuận để giải quyết vụ việc mà không cần tới sự can thiệp của các cơ quan chức năng.
Vậy trong trường hợp này, tôi có phải chịu trách nhiệm hình sự hay không?
Độc giả N.H.N. (ở Ninh Bình) gửi câu hỏi.
Luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhìn nhận đối với trường hợp này, hành vi có dấu hiệu của tội Vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở những nơi đông người theo Điều 295 Bộ luật Hình sự 2015, thuộc nhóm tội phạm nghiêm trọng do vô ý.
Ngoài tội danh này, pháp luật còn quy định rất nhiều tội danh ở mức nghiêm trọng mang tính chất vô ý khác như Vô ý làm chết người (Điều 128), Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 221), Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (Điều 260) hay Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy (Điều 313)...
Có một điểm chung là các tội danh này không nằm trong nhóm chỉ được khởi tố theo yêu cầu của bị hại hoặc thuộc trường hợp không khởi tố vụ án hình sự quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các cơ quan tiến hành tố tụng có quyền áp dụng các biện pháp tố tụng để xem xét trách nhiệm hình sự của người vi phạm, bất kể phía bị hại có yêu cầu hay không.
Tuy nhiên, nếu vụ việc được giải quyết bằng vụ án hình sự, các tình tiết sẽ phải được đánh giá với mức độ thận trọng, khách quan và công bằng ở mức độ cao nhất để xem xét trách nhiệm đối với người vi phạm.
Trong đó, một trong những vấn đề quan trọng là có thể áp dụng quy định tại Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015 để xin miễn trách nhiệm hình sự hay không.
Cụ thể, Điều luật này quy định việc miễn trách nhiệm hình sự được phân tách làm 2 trường hợp, đó là chắc chắn và có thể được miễn.
Trong đó, khoản 1 Điều này quy định người phạm tội sẽ được miễn trách nhiệm hình sự nếu trong quá trình giải quyết (điều tra, truy tố, xét xử), do có sự thay đổi chính sách, pháp luật làm cho hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa hoặc khi có quyết định đại xá.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là vụ án "Gà lôi trắng" liên quan tới ông Thái Khắc Thành xảy ra tại tỉnh Hưng Yên (Thái Bình cũ) hồi cuối năm 2025. Trong đó, ông Thành được Tòa án cấp phúc thẩm tuyên trả tự do sau khi pháp luật có sự thay đổi, dẫn tới hành vi của ông Thành không còn được coi là hành vi phạm tội.
Còn theo khoản 2 và 3 Điều này, các trường hợp người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự bao gồm các trường hợp sau:
Thứ nhất, trong quá trình giải quyết, do chuyển biến của tình hình mà người phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa;
Thứ hai, trong quá trình giải quyết, người phạm tội mắc bệnh hiểm nghèo dẫn đến không còn khả năng gây nguy hiểm cho xã hội nữa;
Thứ ba, trước khi hành vi vi phạm bị tố giác, người phạm tội tự thú, khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và điều tra, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả của tội phạm và lập công lớn hoặc có cống hiến đặc biệt, được Nhà nước và xã hội thừa nhận;
Thứ tư, người thực hiện tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng do vô ý gây thiệt hại cho người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại tự nguyện hòa giải và đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự.
Đối với trường hợp này, cần nhìn nhận rằng đây là hành vi vô ý, dẫn tới hậu quả thuộc trường hợp tội phạm nghiêm trọng (tội phạm có khung hình phạt cao nhất từ trên 3 năm đến 7 năm tù) theo hướng dẫn tại Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 về phân loại tội phạm nên thuộc trường hợp tội phạm nghiêm trọng do vô ý.
Trong quá trình giải quyết tiếp theo, nếu người vi phạm tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả và được người đại diện hợp pháp của công ty tự nguyện hòa giải, đề nghị miễn trách nhiệm hình sự thì có thể được miễn trách nhiệm.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây không phải tình huống mặc định mà chỉ là trường hợp có thể được miễn trách nhiệm hình sự, tức phải phụ thuộc vào quan điểm đánh giá, nhận định của cơ quan tiến hành tố tụng. Bởi vậy, vẫn tồn tại rủi ro pháp lý về việc tiếp tục xử lý hình sự nếu cơ quan có thẩm quyền không chấp thuận việc áp dụng quy định tại Điều 29 Bộ luật Hình sự 2015.
