Phó Tổng thống Vance và đoàn của Mỹ tại vòng đàm phán hòa bình với Iran ở Islamabad hôm 12/4 (Ảnh: Facebook).
Phó Tổng thống JD Vance dự kiến sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham gia vòng đàm phán hòa bình mới với Iran tại Pakistan trong tuần này, đánh dấu nỗ lực mới nhất giữa hai bên nhằm chấm dứt chiến tranh.
Tuy nhiên, cả hai vẫn còn những khác biệt đáng kể khi Mỹ thúc ép Iran ngừng chương trình hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz.
Ông Vance dự kiến sẽ đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 20/4 giờ địa phương để đàm phán với Iran vào ngày 21/4, mặc dù Tehran vẫn cảnh báo sẽ không tham dự các cuộc đàm phán, nói rằng các yêu cầu của Washington "quá mức".
Pakistan đứng trung gian cho thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran, vốn sẽ hết hạn vào tối 21/4. Phó Tổng thống Vance sẽ đến Islamabad cùng ông Steve Witkoff, Đặc phái viên hòa bình Trung Đông của Tổng thống Trump, và ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump, một quan chức Nhà Trắng cho biết.
Viết trên mạng xã hội hôm 19/4, Tổng thống Trump cảnh báo: Iran sẽ phải đối mặt với các cuộc không kích phá hủy các nhà máy điện và hệ thống cầu nếu không chấp nhận thỏa thuận, và cáo buộc Tehran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn ban đầu bằng cách bắn vào các tàu thuyền đang cố gắng đi qua eo biển Hormuz.
Ông Trump cũng cho biết Mỹ đã bắt giữ một tàu treo cờ Iran ở Vịnh Oman khi cố gắng vượt qua lệnh phong tỏa của Washington. Trước đó, Mỹ đã chặn hơn 20 tàu Iran rời các cảng của Iran và tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa, nhưng đây là trường hợp đầu tiên được cho là bị bắt giữ.
Cơ quan thông tấn nhà nước Iran sau đó chỉ trích phía Mỹ vì “những yêu cầu quá đáng và những đề nghị vô lý, phi thực tế, liên tục thay đổi lập trường, và những tuyên bố mâu thuẫn liên tục”.
Truyền thông Iran dẫn lời các quan chức Iran cho biết rằng “không có triển vọng rõ ràng nào để các cuộc đàm phán đạt hiệu quả”. Iran cũng đã công bố những đe dọa tương tự trước khi tham gia vòng đàm phán trước đó.
Trong khi đó, các quan chức Iran và Mỹ cho biết mục tiêu trước mắt là đạt được một bản ghi nhớ nào đó, nhằm thiết lập khuôn khổ cho một bộ thỏa thuận chi tiết hơn, trong đó cuối cùng các bên sẽ đàm phán trong những tuần hoặc tháng tới.
Iran đáp trả bằng những yêu cầu riêng, bao gồm tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz, dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt và rút ngắn thời gian đình chỉ làm giàu uranium.
Những khoảng trống này phủ bóng lên vòng đàm phán mới, nếu có diễn ra tại Pakistan theo kế hoạch. Và nó cũng khiến nhiều người đặt ra câu hỏi liệu bàn đàm phán lần này có đủ để cả hai hoàn tất khuôn khổ của một thỏa thuận hay không.
Một quan chức Ả rập trong khu vực cho biết Ngoại trưởng Iran, Abbas Araghchi, đang tìm cách đạt được một thỏa thuận lớn với Mỹ nhằm bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.
Tuy nhiên, lãnh đạo IRGC muốn loại trừ khỏi bàn đàm phán vấn đề về năng lực quân sự của Iran và sự hỗ trợ của nước này cho các lực lượng dân quân liên kết trên khắp Trung Đông.
Vấn đề làm giàu uranium
Vấn đề trọng tâm khác vốn đã bao trùm các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ kể từ khi Tổng thống Trump trở lại nắm quyền lần thứ hai và vẫn chưa được giải quyết cho đến nay là: Iran làm giàu uranium trong tương lai.
Mỹ đã thúc đẩy việc chấm dứt vĩnh viễn chương trình làm giàu uranium của Iran nhưng tuần trước đã sẵn sàng chấp nhận việc Iran tạm ngừng chương trình này trong 20 năm. Đối với Tổng thống Trump, việc Iran chỉ giảm mức độ làm giàu xuống thấp hơn nữa sẽ khiến thỏa thuận trông giống như thỏa thuận hạt nhân năm 2015 mà ông đã chỉ trích gay gắt và quyết định rút khỏi hoàn toàn. Thỏa thuận đó đã ngăn Iran sản xuất uranium làm giàu trên 3,67% trong 15 năm. Tehran cho đến nay vẫn tuyên bố không tìm kiếm việc sản xuất vũ khí hạt nhân.
Một đề xuất đang được các nhà trung gian xem xét là Iran sẽ tạm dừng làm giàu uranium trong một thập kỷ và sau đó cho phép Tehran sản xuất một lượng nhỏ uranium làm giàu ở mức thấp trong ít nhất 10 năm nữa.
Hôm 17/4, ông Trump tuyên bố eo biển Hormuz đã hoàn toàn mở và Iran đã đồng ý với hầu hết mọi yêu cầu của Mỹ. Nhưng chỉ một ngày sau, Iran đã bác bỏ những tuyên bố đó và bắn vào các tàu đi qua eo biển.
Những ngày gần đây, đã xuất hiện những rạn nứt công khai giữa giới lãnh đạo dân sự Iran và những người theo đường lối cứng rắn trong IRGC về việc nhượng bộ đến mức nào trước các yêu cầu của Mỹ.
Hôm 18/4, IRGC bác bỏ tuyên bố của Ngoại trưởng Iran một ngày sau khi ông này thông báo trên hệ thống X rằng eo biển đã được mở cửa. Một số người được thông báo về các cuộc đàm phán đã giảm nhẹ tầm quan trọng của những rạn nứt này và cho rằng Iran vẫn sẵn sàng cho một thỏa thuận.
Mỹ đã áp đặt lệnh phong tỏa giao thông hàng hải xuất phát từ các cảng của Iran kể từ hôm 13/4 để đáp trả việc Iran đóng cửa eo biển nhằm gia tăng áp lực lên Tehran trước các cuộc đàm phán. Quân đội Mỹ cũng đang sử dụng máy bay không người lái trên biển để giúp rà phá thủy lôi của Iran tại eo biển Hormuz nhằm loại bỏ các mối đe dọa đối với giao thông vận tải thương mại.
