Kết quả tuyển sinh đại học 2022-2025 (Nguồn: Bộ GD&ĐT).
Khi Kinh doanh và Quản lý là lựa chọn “quốc dân”
Theo số liệu tổng kết của Bộ GD&ĐT, bên cạnh sự hồi sinh ngoạn mục của ngành Sư phạm là nỗi lo về sự mất cân đối khi nhóm ngành Kinh doanh tiếp tục áp đảo, bỏ xa các ngành khoa học nền tảng.
Trong tổng số hơn 681.688 tân sinh viên nhập học năm qua, nhóm ngành Kinh doanh và Quản lý tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu với 146.203 người chọn, tương đương 21,4%.
Dù tỷ trọng này có giảm đáng kể so với mức 25% của năm 2024, đây vẫn là nhóm ngành “hút” người học nhất, tạo ra sự chênh lệch lớn trong bức tranh tổng thể của quy mô tuyển sinh cả nước.
12 nhóm ngành có nhiều sinh viên nhập học nhất (Nguồn: Bộ GD&ĐT).
Đáng chú ý, số lượng tân sinh viên chọn con đường kinh doanh lớn gấp đôi so với nhóm ngành Công nghệ kỹ thuật (72.538 em) và gấp nhiều lần các nhóm ngành khoa học cơ bản.
Điều này xảy ra liên tiếp nhiều năm qua đang tạo ra áp lực vô hình lên thị trường lao động trong những năm tới, dấy lên nỗi lo về tình trạng thừa nhân lực quản trị nhưng lại thiếu thợ lành nghề và kỹ sư thực hành.
"Lỗ hổng" ở các ngành cơ bản và sản xuất cốt lõi
Trái ngược với sự sôi động của khối kinh tế, các ngành được coi là "xương sống" của nền kinh tế và an ninh lương thực lại đang rơi vào tình trạng "yếu thế" nghiêm trọng.
Dữ liệu cho thấy các nhóm ngành: Toán và thống kê, Khoa học tự nhiên, Khoa học sự sống, Nông lâm nghiệp và Thủy sản... đều ở mức thấp.
Tất cả đều có quy mô tuyển sinh ở mức báo động, dưới 10.000 sinh viên mỗi nhóm ngành.
12 nhóm ngành có quy mô đào tạo nhất (Nguồn: Bộ GD&ĐT).
Thực trạng này phản ánh 2 vấn đề: Khó thu hút người học do đặc thù ngành học nặng, thu nhập chưa hấp dẫn, Nguy cơ thiếu hụt nhân lực trong các lĩnh vực sản xuất, nghiên cứu nền tảng.
Việc thí sinh quay lưng với các ngành sản xuất cốt lõi là một thách thức lớn cho chiến lược phát triển bền vững của quốc gia, khi đội ngũ chuyên gia kế cận trong các lĩnh vực này đang ngày càng thưa thớt.
Điểm sáng từ Sư phạm và Công nghệ chiến lược
Giữa những mảng màu tương phản, ngành Sư phạm đã ghi nhận một sự "hồi sinh" mạnh mẽ. Tỷ lệ nhập học năm qua đạt mức hơn 95% ở cả bậc cao đẳng và đại học.
Số liệu tuyển sinh ngành Sư phạm (Nguồn: Bộ GD&ĐT).
Bên cạnh đó, các ngành Công nghệ chiến lược cũng đang bắt đầu thu hút dòng chảy nhân lực chất lượng cao. Theo báo cáo, có 44 ngành đào tạo trọng điểm đã thu hút hơn 150.000 thí sinh nhập học, cho thấy sự chuyển dịch đúng hướng của những người trẻ nhạy bén với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu.
Trong đó, nhóm Máy tính và công nghệ thông tin chiếm 41%, Công nghệ và kỹ thuật chiếm 34%, Kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật chiếm 25%. Tuy vậy, nhóm Toán và thống kê chỉ chiếm 0,1%.
Tỷ lệ tuyển vào 44 ngành Công nghệ chiến lược (Nguồn: Bộ GD&ĐT).
Cần những "bàn tay lái" từ chính sách
Sự chênh lệch số lượng theo nhóm ngành học vốn được các chuyên gia cảnh báo từ lâu. Nếu để thị trường tự điều tiết hoàn toàn, sự mất cân đối này sẽ còn kéo dài.
Để giải bài toán "thừa quản lý, thiếu sản xuất", Bộ GD&ĐT nhấn mạnh việc tiếp tục chú trọng triển khai chương trình đào tạo tài năng, bán dẫn, hạt nhân, đường sắt và nhóm công nghệ chiến lược.
Đặc biệt, Bộ dự kiến từ năm 2026 sẽ đẩy mạnh các gói học bổng STEM cho top 30% thí sinh ở các nhóm xét tuyển có môn toán, lý, hoá, sinh, tiếng Anh trúng tuyển vào các ngành Công nghệ chiến lược.
Đồng thời, các quy định về ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào (điểm sàn) sẽ tiếp tục được siết chặt đối với các ngành đặc thù để đảm bảo nhân lực không chỉ đủ về lượng mà còn mạnh về chất.
