Lý giải việc thêm ngày nghỉ trong năm, người lao động hưởng nguyên lương

Việc bổ sung quy định người lao động được nghỉ làm trong Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và được hưởng nguyên lương, cùng định hướng thành lập Quỹ Văn hóa, nghệ thuật, là những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm góp ý trong phiên thảo luận tổ sáng 20/4, về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa.

Quy định việc người lao động được nghỉ và hưởng nguyên lương trong luật hay nghị quyết?

Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn ủng hộ việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời ghi nhận dự thảo nghị quyết thể hiện tư duy mới khi nhìn văn hóa không chỉ là lĩnh vực chi ngân sách, mà coi đó như một động lực phát triển.

Tuy dự thảo thể hiện tinh thần đột phá, song theo đại biểu Sơn, nhiều quy định chưa đủ rõ để trở thành chính sách thực thi được ngay.

Góp ý vào nội dung cụ thể, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị quy định việc người lao động được nghỉ làm và hưởng nguyên lương trong Ngày Văn hóa 24/11 trong Bộ luật Lao động - dự kiến sửa đổi và trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới, để tránh xung đột pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng thống nhất với việc xác lập Ngày Văn hoá Việt Nam 24/11, song bà nhấn mạnh việc xác lập một ngày kỷ niệm thuộc phạm vi chính sách văn hóa và quy định nghỉ làm, hưởng nguyên lương là hai nội dung khác nhau, không nên gộp trong cùng một nghị quyết.

Hiện nay, toàn bộ chế độ ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương được quy định tập trung trong Bộ luật Lao động năm 2019. Vì vậy, theo bà Nga, nếu nghị quyết này bổ sung một ngày nghỉ sẽ tạo ra “ngoại lệ” nằm ngoài Bộ luật Lao động, dễ dẫn đến nguy cơ phân mảnh hệ thống pháp luật.

“Quy định thêm một ngày nghỉ hưởng lương thực chất là mở rộng quyền của người lao động, đồng thời làm phát sinh nghĩa vụ chi trả của người sử dụng lao động. Đây là chính sách có tác động kinh tế  xã hội trực tiếp, diện rộng, cần đánh giá tác động đầy đủ và đặt trong tổng thể cân đối ngày nghỉ, năng suất, chi phí”, bà Nga cho rằng những yêu cầu này phù hợp với quy trình sửa đổi luật.

Nói rõ hơn về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) là dịp để tổ chức các hoạt động nâng cao đời sống văn hóa, tăng cường đoàn kết toàn dân.

Theo Bộ trưởng, ban đầu dự kiến đưa nội dung này vào Bộ luật Lao động khi sửa đổi, nhưng do thời gian không kịp nên đề nghị đưa vào nghị quyết này để có căn cứ pháp lý triển khai ngay.

Vì sao chọn mô hình rủi ro cao như quỹ đầu tư mạo hiểm cho lĩnh vực văn hóa?

Liên quan vấn đề nguồn lực, dự thảo nghị quyết đưa ra nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ, thí điểm, trong đó có quy định chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa, thành lập quỹ, ưu đãi thuế, hỗ trợ đầu tư, hoàn trả chi phí cho hoạt động điện ảnh…

Báo cáo thẩm tra cũng lưu ý đây là những chính sách có thể phát sinh nguồn lực tài chính lớn và cần được đánh giá tổng thể kỹ hơn. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, nếu không lượng hóa rõ nguồn lực, lộ trình và trách nhiệm thực hiện, nghị quyết rất dễ “đúng về tinh thần nhưng khó đi vào cuộc sống”. 

Về nguồn lực, vị đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ nào để ấn định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa và tỷ lệ phân chia ở Trung ương, địa phương như thế nào, có làm giảm dư địa cho các lĩnh vực cấp thiết khác hay không, bởi chính sách này sẽ phát sinh nguồn lực tài chính lớn.

Về Quỹ văn hóa, nghệ thuật, ông Sơn đặt câu hỏi “Vì sao chọn mô hình PPP, quỹ đầu tư mạo hiểm và thí điểm tới 10 năm khi khung pháp lý còn chưa đầy đủ?”.

Theo báo cáo thẩm tra, đây là chính sách mới, phạm vi tác động lớn, liên quan trực tiếp đến quản lý, sử dụng vốn Nhà nước, trong khi pháp luật hiện hành chưa có quy định đầy đủ.

Vị đại biểu cũng đề nghị Chính phủ giải trình hàng loạt vấn đề: Vì sao lại chọn mô hình rủi ro cao như quỹ đầu tư mạo hiểm cho lĩnh vực này? Tỷ lệ vốn Nhà nước dự kiến tối đa là bao nhiêu? Cơ chế kiểm soát thất thoát, xung đột lợi ích, đầu tư sai mục tiêu là gì? Và tại sao phải thí điểm tới 10 năm chứ không phải một thời hạn ngắn hơn để Quốc hội sớm tổng kết, đánh giá?

Tán thành chủ trương thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực văn hóa, song  đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cần làm rõ thế nào là “mạo hiểm”, vì nếu không có tiêu chí cụ thể, rất dễ dẫn đến tình trạng hoặc là quỹ không dám mạo hiểm, lựa chọn các dự án an toàn; hoặc ngược lại, mạo hiểm một cách cảm tính, thiếu cơ sở đánh giá.

Bà Nga cũng lưu ý cần tránh biến quỹ này thành một hình thức cấp phát ngân sách trá hình, có cơ chế lựa chọn dự án cạnh tranh, minh bạch đi kèm với trách nhiệm giải trình rõ ràng và kỷ luật đầu tư theo hướng không dàn trải.

Nhấn mạnh cơ chế chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân, nữ đại biểu cho rằng Nhà nước không nên là chủ thể duy nhất “chịu rủi ro”, mà cần có mô hình đồng đầu tư, qua đó vừa huy động nguồn lực xã hội, vừa tận dụng được kinh nghiệm thị trường trong lựa chọn dự án.

Nếu thiết kế đúng, đại biểu TP Hải Phòng nhận định quỹ này không chỉ là công cụ tài chính, mà còn có thể trở thành “bệ đỡ” cho những ý tưởng văn hóa đột phá, góp phần nâng tầm sức mạnh mềm của quốc gia.