Tại Lễ hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới 21/4, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, công nghệ liên tục làm thay đổi mô hình phát triển, vai trò của đổi mới sáng tạo càng trở nên đặc biệt quan trọng.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định (Ảnh: Minh Nhật).
Theo ông, nếu khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối để chuyển hóa tri thức và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ, cũng như giá trị thực tiễn cho xã hội. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng bứt phá của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Năm nay, Việt Nam hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới với hai thông điệp: “Đổi mới sáng tạo, hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và “Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”.
Từ những thông điệp này, vấn đề được đặt ra là đổi mới sáng tạo không thể chỉ dừng ở ý tưởng hay khẩu hiệu, mà phải được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể, tạo ra kết quả thực chất và đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của đất nước.
Không thể mãi dựa vào lợi thế chi phí thấp
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, thời gian qua, hệ thống chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục được hoàn thiện, từng bước tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Việt Nam đang chuyển từ tư duy phát triển dàn trải sang có trọng tâm, từ tiếp nhận công nghệ sang chủ động làm chủ công nghệ (Ảnh: Minh Nhật).
Nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cũng đang được thúc đẩy.
Đáng chú ý, Chương trình phát triển công nghệ chiến lược hiện tập trung vào các lĩnh vực nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới.
Theo lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang chuyển từ tư duy phát triển dàn trải sang có trọng tâm, từ tiếp nhận công nghệ sang chủ động làm chủ công nghệ.
Tuy nhiên, trước mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế chi phí thấp hoặc khai thác tài nguyên. Thay vào đó, nền kinh tế phải dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Quang cảnh hội nghị (Ảnh: Minh Nhật).
Ông Lê Xuân Định cho rằng để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, cần phát huy hiệu quả vai trò của ba trụ cột gồm viện nghiên cứu và trường đại học, doanh nghiệp, cùng Nhà nước.
Trong đó, viện nghiên cứu và trường đại học có vai trò tạo ra tri thức, công nghệ; doanh nghiệp giữ vai trò ứng dụng và thương mại hóa công nghệ; còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế, chính sách và tổ chức thực thi. Khi ba trụ cột này được kết nối hiệu quả, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia mới có thể vận hành thông suốt, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Khơi dậy sáng tạo toàn dân để tạo đột phá
Theo đó, muốn đi nhanh hơn trong thời đại mới, Việt Nam phải tổ chức được một hệ thống đủ tốt để khơi dậy, kết nối và chuyển hóa mọi nguồn lực sáng tạo thành kết quả phát triển cụ thể.
Phát biểu tại chương trình, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, cho rằng sáng tạo tạo ra tiến bộ, còn đổi mới sáng tạo định hình tương lai. Bà nhận định quan điểm này cũng tương đồng với định hướng của Việt Nam trong Nghị quyết 57.
Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam
Khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển.
Theo bà Pauline Tamesis, thực tiễn cho thấy đổi mới sáng tạo hiện đã vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, hiện diện trong nhiều lĩnh vực từ nông nghiệp, công nghiệp văn hóa đến hệ sinh thái khởi nghiệp và hợp tác quốc tế.
Để dòng chảy sáng tạo thực sự lan tỏa, cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ, có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, giới học thuật và cộng đồng sáng tạo. Trong hệ sinh thái đó, thế hệ trẻ được xem là lực lượng giữ vai trò then chốt.
“Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, không chỉ trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể tạo dấu ấn trên bản đồ toàn cầu. Điều kiện tiên quyết là đầu tư cho con người, kết nối các nguồn lực tri thức và quan trọng hơn, đưa ý tưởng ra khỏi ngăn kéo, chuyển hóa thành giá trị cụ thể trong đời sống kinh tế, xã hội”, bà Pauline Tamesis nhấn mạnh.
