Chi phí vận chuyển qua kênh đào Panama leo thang trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt sau khi xung đột Mỹ - Israel với Iran nổ ra, ảnh hưởng đến hoạt động lưu thông tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải quan trọng chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Thông thường, tàu phải đặt lịch trước để qua kênh, nếu không sẽ phải chờ khoảng 5 ngày. Tuy nhiên, cơ chế đấu giá suất ưu tiên đang đẩy chi phí tăng vọt từ khoảng 130.000 USD trước đây lên 385.000 USD trong 2 tháng gần đây. Không chỉ vậy, mức giá này còn có thể lên tới hàng triệu USD.
Cơ quan quản lý kênh đào Panama nhấn mạnh, các mức giá này phản ánh những biến động tạm thời của thị trường, không phải biểu phí cố định của kênh đào. Giá đấu giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ cấp bách, ưu tiên thương mại của từng khách hàng, cũng như cung - cầu toàn cầu, chi phí vận tải và giá nhiên liệu.
Trong nhiều trường hợp, yếu tố thời gian đối với hàng hóa năng lượng theo hợp đồng giao nhận có thể khiến giá trị đấu giá vượt xa chi phí thực tế.
Nhiều tàu thuyền đang chờ di chuyển qua kênh đào Panama (Ảnh: Marine Traffic).
Bên cạnh đó, tình trạng ùn tắc tàu chở dầu thô và LNG tại kênh đào Panama đang tăng, phản ánh sự dịch chuyển mạnh mẽ của dòng chảy năng lượng toàn cầu. Những biến động địa chính trị đã buộc các tuyến vận tải phải thay đổi lộ trình, đẩy “yết hầu” hàng hải chiến lược này tiến sát ngưỡng công suất.
Hình ảnh tại hiện trường cho thấy hàng dài tàu vận tải xếp hàng chờ qua các âu tàu, sau khi nhận hàng từ các cảng vùng Vịnh của Mỹ, tạo nên cảnh tượng tắc nghẽn chưa từng có trong nhiều năm.
Theo nhà chức trách, lưu lượng qua kênh hiện duy trì ở mức 36-40 tàu mỗi ngày, vượt xa các dự báo trước đó. Nhu cầu tăng mạnh, đặc biệt ở nhóm tàu chở LNG và LPG, khi thị trường châu Á đẩy mạnh nhập khẩu.
Nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, khiến các hãng vận tải buộc phải tìm lộ trình an toàn hơn vòng qua Thái Bình Dương. Điều này vô tình dồn áp lực lớn lên kênh đào Panama.
Khác với giai đoạn 2023-2024 khi hạn hán làm giảm mực nước và bóp nghẹt năng lực vận hành, áp lực hiện nay hoàn toàn đến từ nhu cầu. Dù nguồn nước đã ổn định, lượng tàu tăng đột biến vẫn tạo ra “nút thắt cổ chai” mới.
Hiện có khoảng 5% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua kênh đào Panama, chủ yếu phục vụ các tuyến kết nối giữa bờ Đông nước Mỹ với Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Trong nửa đầu năm nay, kênh đào Panama ghi nhận 6.288 lượt tàu, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước.
