Dệt lại thế giới thời trang từ những sợi chỉ ban đầu

Tại Hội thảo thường niên lần thứ 28 của Liên hiệp các Học viện Công nghệ thời trang quốc tế (IFFTI), do Đại học RMIT Việt Nam đăng cai, hơn 180 đại biểu từ hơn 50 cơ sở đào tạo hàng đầu trong lĩnh vực thời trang, dệt may và công nghệ đến từ 19 quốc gia đã hội tụ, với hơn 100 bài tham luận và phiên thảo luận chuyên đề.

Một điểm nhấn quan trọng là phiên thảo luận: “Tái thiết, Đổi mới, Tái sinh: Thời trang tại giao điểm của văn hóa, cộng đồng và thương mại”, bàn về những hướng chuyển đổi thực chất cho ngành thời trang.

Giáo sư Donna Cleveland, Trưởng khoa Truyền thông và Thiết kế tại Đại học RMIT Việt Nam chia sẻ: “RMIT Việt Nam là đơn vị đăng cai rất phù hợp với Hội thảo thường niên IFFTI. Việt Nam không chỉ là trung tâm sản xuất, mà còn là nơi hội tụ tri thức văn hóa sâu sắc và sự chuyển mình nhanh chóng”.

Từ trung tâm sản xuất đến tác nhân định hình hệ thống

Theo ông Haluk Demirtel, Phó chủ tịch Vận hành tại Li & Fung: “Việt Nam đã chuyển từ mô hình gia công cắt may sang mô hình xuất khẩu FOB, một bước ngoặt rất lớn”.

Sự chuyển dịch này đã sớm phản ánh trong dòng chảy thương mại toàn cầu. Năm 2024, lần đầu tiên Việt Nam vượt Trung Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất vào Mỹ trong năm tháng đầu năm.

Quá trình này được thúc đẩy bởi các hiệp định thương mại tự do và sự thay đổi trong nhu cầu. Khi hoạt động tìm nguồn cung toàn cầu chuyển sang các mô hình sản xuất nhỏ và linh hoạt hơn, cơ hội mới đang mở ra cho các nhà thiết kế và sản xuất trong nước.

Tuy vậy, Việt Nam vẫn lệ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, với khoảng 70% nguồn cung từ nước ngoài. Ở một số doanh nghiệp, con số này còn cao hơn.

“Rào cản lớn nhất là dòng tiền. Đầu tư nước ngoài đóng vai trò then chốt vì giải quyết được vấn đề đó. Áp lực về giá vẫn tiếp tục chi phối tốc độ chuyển đổi. Khi so sánh giữa giá cả và tính bền vững, cán cân vẫn nghiêng về giá. Với nhiều người tiêu dùng, tính bền vững vẫn là yếu tố không bắt buộc”, ông nhấn mạnh.

Khoảng cách và cơ hội

Từ góc độ truyền thông, bà Nguyễn Liên Chi, Giám đốc nội dung tạp chí ELLE Việt Nam, chỉ ra sự lệch pha trong bức tranh thời trang Việt Nam.

Bà nói: “Đang tồn tại khoảng cách giữa những gì được sản xuất cho các thương hiệu quốc tế và những gì các thương hiệu nội địa đang làm”.

Dù là một trung tâm sản xuất lớn, nhiều thương hiệu trong nước vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu giá rẻ.

“Nhiều thương hiệu chưa thực sự nhận thức đầy đủ về cách làm thế nào để quy trình của họ trở nên có trách nhiệm hơn”, bà nói.

Theo bà, ngành thời trang cần bản địa hóa khái niệm bền vững: khiến cho khái niệm này trở nên thiết thực, gần gũi và dễ áp dụng; cần biến bền vững thành hành động thường nhật.

Bà cũng nhấn mạnh đến nhu cầu cần tăng cường phối hợp trong ngành. “Việt Nam vẫn thiếu một nền tảng nơi các nhà thiết kế, nhà cung ứng và chuyên gia có thể cùng nhau trao đổi. Đây là điều cần hướng tới xây dựng”, bà nói.

Tái định nghĩa giá trị qua văn hóa và thủ công

Mang đến một góc nhìn khác từ cấp độ nền tảng, bà Vũ Thảo, nhà thiết kế và sáng lập Kilomet109, chia sẻ về quá trình làm việc trực tiếp với các cộng đồng nghệ nhân.

Bà nói: “Tôi nhận ra rằng không nhiều thương hiệu Việt làm việc trực tiếp với cộng đồng địa phương”. Công việc của bà cũng cho thấy tính mong manh của các hệ thống này. Ở một số nơi, chỉ còn một hoặc hai gia đình tiếp tục duy trì nghề dệt may truyền thống.

Bà nhận thấy sự thay đổi trong cách hiểu về giá trị. “Giá trị của thời trang đang thay đổi, không còn chạy theo xu hướng”, bà nói.

Bà cũng lưu ý: “Chúng ta không thể lãng mạn hóa truyền thống vì bản thân các cộng đồng cũng đang thay đổi. Họ cũng mong muốn trang phục truyền thống có những phiên bản hiện đại hơn”.

Với bà Thảo, sự thay đổi thực chất đòi hỏi thời gian, niềm tin và cam kết dài hạn. “Không có đường tắt. Đây là thời trang chậm và cần thời gian", bà nói.

Hướng đến chuyển đổi

Bà Corinna Joyce, Quyền phó trưởng khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam, Trưởng nhóm dự án Hội thảo IFFTI 2026, cho biết: “IFFTI không chỉ tạo điều kiện cho một cuộc đối thoại liên kết hơn, mà còn giúp chúng ta vượt qua nhận thức để đi đến chuyển đổi”.

Quan trọng hơn, hội thảo cũng góp phần định hình lại vai trò của Việt Nam, không chỉ là nơi sản xuất, mà còn là một tác nhân tích cực trong việc định hình tương lai thời trang bền vững và tái tạo.

Phiên thảo luận cho thấy hệ thống thời trang đang trong giai đoạn chuyển mình, chỉ ra những căng thẳng giữa quy mô và thủ công, giá cả và đạo đức, nhu cầu toàn cầu và bản sắc địa phương.

Tuy nhiên, cơ hội lại mở ra từ chính những căng thẳng đó. Từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng, vai trò của truyền thông, đến thiết kế dựa vào cộng đồng và giáo dục, những con đường hướng tới một tương lai thời trang tái tạo hơn đã bắt đầu hình thành.