Bản đồ toàn cảnh xung đột Trung Đông ngày 22/4 (Ảnh: Rybar).
Cuộc tập hợp chuẩn bị cho một trận chiến lớn ở Hormuz
Tàu sân bay Mỹ USS Gerald R. Ford đã bất ngờ quay trở lại kênh đào Suez, sau khi trước đó đã vượt qua hồ Great Bitter vào ngày 16/4. Các chỉ số cho thấy hàng không mẫu hạm này đang dần áp sát Iran.
Trong khi đó, tàu sân bay USS George H.W. Bush đang đi đường vòng dài hơn quanh mũi Hảo Vọng để tránh các mối đe dọa tiềm tàng ở eo biển Bab al-Mandeb, trở thành chiếc mới nhất trong số 3 tàu sân bay của Mỹ được triển khai đến khu vực eo biển Hormuz.
Bộ Tham mưu Liên quân Mỹ đã vạch ra một khuôn khổ phong tỏa eo biển Hormuz, với “đường phong tỏa” trải dài khắp phần rộng nhất của vịnh Oman - từ bờ biển phía nam Oman đến biên giới Iran - Pakistan ở phía bắc. Kế hoạch này không chỉ dừng lại ở việc đánh chặn trên biển, mà còn kết hợp một cấu trúc phòng thủ tên lửa hoàn chỉnh.
Tính đến ngày 20/4, 3 hàng không mẫu hạm tiếp tục áp sát Iran. Riêng tàu sân bay USS Geoge H.W Bush đang ở phía đông Madagascar và trong 48 giờ qua nó đã rút ngắn đáng kể khoảng cách tới nước Cộng hòa Hồi giáo (Ảnh: USNI).
Đồng thời, Mỹ đã thể hiện sự thận trọng cao độ đối với khả năng đáp trả bằng tên lửa của Iran ở Địa Trung Hải, che giấu các hoạt động của tàu sân bay Ford, triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa, và thậm chí chuyển hướng tàu sân bay Bush vòng qua châu Phi.
Tuy nhiên, sự thận trọng này dường như ít rõ rệt hơn ở vịnh Oman, mặc dù thực tế là các tên lửa đạn đạo có khả năng vươn tới đảo Crete cũng có thể dễ dàng vươn tới các “pháo đài trên biển” này.
Những báo cáo song song cho thấy sự tăng cường lực lượng của Mỹ, bao gồm việc triển khai một lữ đoàn thuộc Sư đoàn Dù số 82, với ước tính cho thấy lực lượng này có thể lên tới 10.000 binh sĩ.
Nhóm tác chiến tàu sân bay, biểu tượng quyền lực của Mỹ (Video: High Aspect).
Mỹ, Iran nêu điều kiện chấm dứt xung đột
Nhà Trắng cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump hài lòng với chiến dịch gây áp lực kinh tế lên Iran và chưa ấn định một "thời hạn cụ thể" để Tehran đưa ra phản hồi đề xuất chấm dứt xung đột.
“Họ thậm chí không thể trả lương do đòn bẩy kinh tế mà Tổng thống Trump đã áp đặt lên họ. Tổng thống hài lòng với điều đó trong khi chúng ta chờ đợi phản hồi từ họ, và chúng ta sẽ chờ xem”, Thư ký Báo chí Karoline Leavitt nói với các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 22/4.
Bà nói thêm rằng ông Trump không đưa ra một mốc thời gian cứng nhắc nào cho Iran. “Tổng thống chưa ấn định thời hạn chót để nhận đề xuất từ phía Iran, không giống như một số thông tin tôi đã thấy ngày hôm nay. Cuối cùng, mốc thời gian sẽ do Tổng tư lệnh quyết định”, bà cho biết.
Trước đó, truyền thông Mỹ đưa tin, ông Trump đang có kế hoạch cho Iran một khung thời gian giới hạn để đưa ra một đề xuất thống nhất nhằm đưa các cuộc đàm phán ngoại giao trở lại đúng quỹ đạo.
Ngược lại, các quan chức Iran tuyên bố việc mở lại eo biển Hormuz sẽ không thể thực hiện nếu thỏa thuận ngừng bắn còn bị vi phạm.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 22/4 tuyên bố quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ có ý nghĩa nếu lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran được dỡ bỏ và các hành động thù địch ở Li Băng chấm dứt.
Ông Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán Iran, khẳng định việc mở lại eo biển Hormuz sẽ là "bất khả thi" chừng nào Mỹ và Israel còn vi phạm "nghiêm trọng" thỏa thuận ngừng bắn, bao gồm việc Mỹ phong tỏa các cảng của Iran.
"Một lệnh ngừng bắn toàn diện chỉ có ý nghĩa khi nó không bị vi phạm bởi lệnh phong tỏa hải quân và việc bắt “nền kinh tế toàn cầu làm con tin”. Ngoài ra, các hành động gây hấn của phe theo chủ nghĩa phục quốc Do thái cần phải chấm dứt trên tất cả mặt trận”, ông Ghalibaf viết trên mạng xã hội.
Theo đài truyền hình nhà nước Iran, Tehran không có ý định công nhận việc Washington đơn phương gia hạn lệnh ngừng bắn, mà sẽ hành động phù hợp với lợi ích quốc gia.
Trong khi đó, ông Mahdi Mohammadi, cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran, cho rằng việc Mỹ gia hạn lệnh ngừng bắn chỉ là chiêu bài nhằm cho phép Washington chuẩn bị cuộc tấn công bất ngờ vào Iran. Theo ông Mohammadi, với tư cách là "bên thua cuộc", Mỹ "không thể áp đặt các điều khoản của mình" với Iran.
Tình hình tại eo biển Hormuz vẫn "căng như dây đàn" (Ảnh: Rybar).
Những sự kiện đáng chú ý
Sự hỗn loạn cuối cùng đã bao trùm vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran hôm 22/4. Đầu tiên, Washington quyết định đơn phương gia hạn lệnh ngừng bắn mà không dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, trong khi Tehran đã nói rõ rằng không có gì để đàm phán trong điều kiện này.
Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán nhanh chóng chấm dứt. Tehran chính thức rút khỏi cuộc họp ngày 22/4 tại Islamabad, và Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã hủy chuyến đi đến Pakistan. Ông Trump đáp trả bằng cách đơn phương gia hạn lệnh ngừng bắn, viện dẫn yêu cầu từ phía Pakistan và cáo buộc thiếu lập trường thống nhất trong giới lãnh đạo Iran.
Nhưng điều này cũng không thể ổn định tình hình. Lệnh ngừng bắn gia hạn đã trở thành công thức "không chiến tranh, không hòa bình": Mỹ duy trì lệnh phong tỏa hải quân, Iran từ chối chấp nhận các điều kiện tiên quyết, và căng thẳng ở eo biển Hormuz chỉ leo thang. Không ai muốn công khai nhượng bộ, mặc dù cả Washington và Tehran đều hiểu rằng một vòng xung đột mới sẽ rất tốn kém.
Tại Iran, sự đổ vỡ trong tiến trình đàm phán không được đón nhận với thái độ tiếc nuối. Một cuộc biểu dương lực lượng đã được tổ chức ở Tehran, trong đó Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) lần đầu tiên công khai trưng bày tên lửa đạn đạo Khorramshahr, đồng thời bắt giữ 2 tàu container ở eo biển Hormuz.
Đến cuối ngày, các nguồn tin xác nhận rằng ít nhất 3 tàu container đã bị chiến hạm của IRGC bắn, trong đó 2 tàu - Epaminondas và MSC Francesca - đã bị bắt giữ. Phía Iran chính thức quy kết đây là hành vi vi phạm quy định vận chuyển, nhưng các chủ tàu đã tuyên bố rằng một số tàu đã có giấy phép.
Hậu quả kinh tế cũng ngày càng trở nên nghiêm trọng. Gunvor - tập đoàn giao dịch hàng hóa toàn cầu có trụ sở chính tại Geneva, Thụy Sĩ - đã trực tiếp cảnh báo về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu trong vòng 3 tháng.
Nguyên nhân không chỉ là dầu mỏ: cuộc khủng hoảng quanh eo biển Hormuz đã ảnh hưởng đến kim loại, thuốc men, thực phẩm và nhiên liệu hàng không. Cuộc chiến, mà Washington hy vọng sẽ giữ trong giới hạn có thể kiểm soát được, đã bắt đầu ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu.
Căng thẳng cũng đang leo thang ở các khu vực khác. Tại khu vực người Kurd thuộc Iraq, một cơ sở dầu mỏ ở Erbil đã bị tấn công sáng 22/4, và sau đó một cuộc tấn công khác nhắm vào một căn cứ của phe đối lập người Kurd ở Sordash. Có vẻ như đó là cùng một nhóm kháng chiến Hồi giáo đứng sau các cuộc tấn công này nhằm tiếp tục giữ Iraq trong tình trạng khủng hoảng âm ỉ ngay cả trong thời gian ngừng bắn.
Iraq vẫn chưa hề hạ nhiệt tính đến ngày 22/4 (Ảnh: Rybar).
Bộ Quốc phòng Anh ngày 22/4 cho biết, một hội nghị kéo dài 2 ngày của các chuyên gia quân sự nhằm khôi phục hoạt động vận tải ở eo biển Hormuz sẽ bắt đầu tại một vùng ngoại ô London.
Tổng cộng, đại diện từ khoảng 30 quốc gia tham gia sự kiện này. Các bên tham gia thảo luận về "một kế hoạch quân sự chi tiết cho eo biển khi chiến sự Mỹ - Iran kết thúc”.
Đây là một phần trong nỗ lực do Anh và Pháp dẫn đầu nhằm bảo vệ hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.
"Hội nghị lập kế hoạch đa quốc gia rất quan trọng. Nhiệm vụ của ngày hôm nay và ngày mai là chuyển hóa sự đồng thuận ngoại giao thành một kế hoạch chung nhằm bảo vệ tự do hàng hải tại eo biển và hỗ trợ một lệnh ngừng bắn lâu dài. Tôi tự tin rằng, trong hai ngày tới, chúng ta thực sự có thể đạt được những tiến triển", Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey cho biết.
Bộ Quốc phòng Anh nói thêm rằng các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào cách thức triển khai lực lượng vũ trang trong khu vực, cũng như các vấn đề liên quan đến việc chỉ huy và kiểm soát sứ mệnh đang được xây dựng.
