Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng được Quốc hội thông qua trong phiên làm việc chiều 23/4, với 489/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 97,80% tổng số đại biểu Quốc hội).
Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ 1/7/2027. Việc quy định thời điểm này, theo Chính phủ, nhằm bảo đảm thời gian xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đồng thời bảo đảm thời gian để sửa đổi, bổ sung các quy định chi tiết và biện pháp thi hành.
Giữ lại quy định người giao dịch chụp ảnh cùng công chứng viên
Trong Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án luật trước khi các đại biểu Quốc hội bấm nút, Chính phủ nêu định hướng không liệt kê giao dịch phải công chứng trong Luật, mà chỉ quy định rõ hơn tiêu chí xác định giao dịch phải công chứng.
Việc chỉnh lý theo phương án này vừa giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, vừa làm rõ hơn các tiêu chí bắt buộc đối với giao dịch phải công chứng mà không bị trùng lặp, xung đột với các luật có liên quan.
Một phiên thảo luận tại hội trường Diên Hồng (Ảnh: Quang Vinh).
Cụ thể, theo Chính phủ, quy định này giúp giảm trực tiếp 6 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các nghị định của Chính phủ, tăng số lượng giao dịch được công chứng tự nguyện theo yêu cầu, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.
Về việc bỏ quy định chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, Chính phủ cho rằng trong bối cảnh việc định danh điện tử, công nghệ sinh trắc học triển khai rộng rãi; công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNelD để xác thực..., việc bỏ quy định về chụp ảnh người yêu cầu công chứng ký trước mặt công chứng viên sẽ giúp giảm bớt một khâu trong thủ tục công chứng.
Tuy nhiên, quy định này thời gian qua cũng đã góp phần nâng cao trách nhiệm của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng, tăng tính minh bạch, xác thực đối với giao dịch công chứng.
Quy định này đồng thời bảo đảm các giao dịch công chứng phải được ký trước sự chứng kiến của công chứng viên, bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho công chứng viên và người yêu cầu công chứng.
Do vậy, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng giữ lại quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Công chứng giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính cần lộ trình
Về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản, có đại biểu Quốc hội đề nghị quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản không theo địa giới hành chính ngay trong Luật Công chứng. Một số ý kiến khác đề nghị chưa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản theo tỉnh, thành phố mà giao Chính phủ quy định lộ trình, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch về bất động sản.
Theo quan điểm của Chính phủ, bất động sản là loại tài sản có giá trị lớn, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội, do vậy giao dịch về bất động sản cần có cơ chế phù hợp để vừa tạo thuận lợi và thúc đẩy giao dịch, vừa bảo đảm an toàn pháp lý cao nhất.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình dự án luật (Ảnh: Hồng Phong).
Việc quy định công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở là phù hợp, hạn chế tối đa nguy cơ rủi ro về công chứng, chứng thực nhiều lần đối với một bất động sản tại một thời điểm.
Chính phủ cho biết ý kiến của đại biểu Quốc hội về việc chỉ thu hẹp mà chưa xóa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản và giao Chính phủ quy định theo lộ trình đã được thể hiện trong dự thảo Luật.
Theo đó, việc công chứng giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (ví dụ hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản, hợp đồng đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản...) có thể được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng tại bất kỳ tỉnh, thành phố nào để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.
Như vậy, việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và liên quan được vận hành đầy đủ, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Trước quan điểm đề nghị bỏ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng các bất động sản để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự, Chính phủ giải thích quy định này không đặt ra yêu cầu bắt buộc.
Tuy nhiên, để tránh cách hiểu không thống nhất, đồng thời tiếp tục thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng theo địa hạt, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng bỏ giao dịch đặt cọc bất động sản thuộc đối tượng phải công chứng.
