Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động toàn cầu. Tại Trung Quốc, một xu hướng mới thu hút sự chú ý khi một số nhân viên tận dụng AI để học hỏi, phân tích cách làm việc nhằm củng cố lợi thế cạnh tranh.
Trong bối cảnh AI có thể khiến nhiều vị trí có nguy cơ bị thay thế, không ít người lao động tìm cách thích nghi sớm với công nghệ. Thay vì chỉ nâng cao kỹ năng cá nhân, một số người sử dụng AI để phân tích và mô phỏng quy trình làm việc của người khác.
AI đang làm thay đổi cách người lao động chia sẻ và bảo vệ kỹ năng trong môi trường công sở (Ảnh: Xiaohongshu).
Theo các báo cáo, nhiều công ty tại Trung Quốc đã yêu cầu nhân viên ghi chép chi tiết công việc hằng ngày, từ quy trình xử lý nhiệm vụ đến cách ra quyết định và giao tiếp nội bộ. Dù được lý giải là nhằm nâng cao hiệu quả và chia sẻ tri thức, lượng dữ liệu này cũng đồng thời trở thành nguồn đầu vào quan trọng để huấn luyện AI.
Khi nhận ra điều này, một số nhân viên bắt đầu chủ động khai thác hệ thống theo hướng có lợi cho mình. Các công cụ như “colleague.skill” đang lan truyền trên nền tảng GitHub đã cho phép phân tích “dấu vết số” của một cá nhân, bao gồm email, tài liệu và nội dung trao đổi, từ đó xây dựng một mô hình AI có khả năng mô phỏng cách người đó làm việc.
Bằng cách này, quy trình làm việc của một cá nhân có thể được chuyển hóa thành các hướng dẫn đơn giản để AI thực hiện. Từ đó, AI tiến hành thay thế các đồng nghiệp yếu kém, giúp một số người lao động khác trở nên “an toàn” hơn trong công việc.
Ở góc độ tích cực, việc số hóa tri thức giúp doanh nghiệp lưu giữ kinh nghiệm và nâng cao hiệu suất. Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra thách thức khi ranh giới giữa chia sẻ và bảo vệ chuyên môn cá nhân trở nên mờ nhạt hơn.
Song song với các công cụ hỗ trợ AI, những giải pháp “phòng vệ” cũng bắt đầu xuất hiện. Một công cụ mang tên “anti-distillation.skill” được phát triển nhằm giúp người lao động kiểm soát thông tin trong tài liệu công việc.
Đáng nói, công cụ này có thể điều chỉnh nội dung theo hướng vẫn rõ ràng với người đọc nhưng hạn chế những chi tiết cốt lõi mà AI cần để học hỏi. Kết quả là tài liệu vẫn đảm bảo tính đầy đủ về bề ngoài nhưng trở nên kém hữu ích hơn cho việc huấn luyện AI. Người dùng cũng có thể tùy chỉnh mức độ “che giấu” thông tin, tùy theo mức độ thận trọng của mình.
Trong bối cảnh đó, kỹ năng làm việc với AI - từ hiểu cách hệ thống vận hành đến quản lý dữ liệu cá nhân - đang trở thành yếu tố quan trọng không kém chuyên môn nghề nghiệp.
Về lâu dài, bài toán không chỉ nằm ở việc AI sẽ thay thế bao nhiêu công việc, mà còn ở cách doanh nghiệp và người lao động xây dựng một môi trường sử dụng công nghệ minh bạch, cân bằng giữa chia sẻ tri thức và bảo vệ quyền lợi cá nhân. Đây được xem là yếu tố then chốt để thị trường lao động thích ứng bền vững với làn sóng AI đang ngày càng lan rộng.
Huyền Trang
