Rạn nứt trong Lầu Năm Góc khi Bộ trưởng Hải quân Mỹ bị sa thải

Một quyết định nhân sự gây chấn động

Ông Phelan xuất thân là doanh nhân, nhà tài phiệt giàu có, không có nền tảng quân sự truyền thống. Ông và gia đình từng đóng góp hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của Tổng thống Donald Trump trước khi được bổ nhiệm vào năm 2025. Ngay từ khi nhậm chức, ông Phelan đã cam kết cải tổ mạnh mẽ lĩnh vực đóng tàu, vốn bị chỉ trích là trì trệ, đội chi phí và chậm tiến độ trong nhiều năm. Ông đã giám sát việc hủy bỏ dự án tàu hộ vệ lớp Constellation gặp nhiều trục trặc, đồng thời thúc đẩy kế hoạch tinh giản bộ máy lãnh đạo Hải quân.

Tuy nhiên, những nỗ lực trên đã không mang lại kết quả rõ rệt. Sản lượng đóng tàu không tăng nhiều, trong khi nội bộ lại liên tục xáo trộn. Việc mất đi các trợ lý chủ chốt, đặc biệt là Chánh văn phòng Jon Harrison - người bị sa thải sau khi đề xuất cải cách sâu rộng - càng khiến vị thế của ông Phelan suy yếu.

Một số nhà phân tích từ Wall Street Journal cho rằng, mâu thuẫn giữa ông Phelan và Bộ trưởng Quốc phòng (Bộ trưởng Chiến tranh) Peter Hegseth kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí có dấu hiệu leo thang thành đối đầu mang tính cá nhân, điều vốn hiếm khi bị phơi bày công khai trong hệ thống quân sự Mỹ, nơi kỷ luật và chuỗi chỉ huy được đặt lên hàng đầu.

Câu chuyện bắt đầu từ một hành động mang tính “phá lệ”. Ông Phelan được cho là đã bỏ qua Bộ trưởng Quốc phòng để trực tiếp trình bày với Tổng thống Trump về kế hoạch phát triển một lớp tàu chiến hiện đại. Trong một hệ thống được thiết kế theo nguyên tắc kiểm soát dân sự và thứ bậc rõ ràng, việc “đi đường vòng” như vậy không chỉ bị coi là vi phạm quy trình mà còn là thách thức quyền lực.

Hệ quả là một chuỗi phản ứng dây chuyền. Theo Financial Times, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth cùng đội ngũ thân cận từng bước làm suy yếu vai trò của ông Phelan. Việc thiết lập một vị trí “giám sát mua sắm tàu ngầm”, vốn trước đây thuộc quyền kiểm soát của Hải quân, là dấu hiệu rõ ràng cho thấy quyền lực đang bị tái phân bổ theo hướng tập trung hơn vào Bộ Quốc phòng.

Bức tranh quyền lực mới dưới thời Bộ trưởng Hegseth

Việc ông Phelan bị cách chức Bộ trưởng Hải quân không phải là trường hợp cá biệt. Từ đầu năm 2025 đến nay, Bộ trưởng Quốc phòng Peter Hegseth đã tiến hành một loạt thay đổi nhân sự sâu rộng trong quân đội Mỹ. Theo thống kê của Reuters và New York Times, gần 20 sĩ quan cấp cao đã bị thay thế hoặc buộc phải nghỉ hưu sớm. Trong số đó, đáng chú ý là trường hợp của Randy George - một tướng lĩnh có ảnh hưởng lớn trong Lục quân Mỹ. Việc ông bị loại khỏi vị trí đã gây ra làn sóng tranh luận trong giới quân sự, đặc biệt khi nó diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang phải đối mặt với nhiều thách thức chiến lược cùng lúc: từ cạnh tranh với Trung Quốc ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đến căng thẳng leo thang tại Trung Đông.

Các nhà phân tích của Viện Brookings cho rằng những động thái này mang dấu hiệu của một quá trình “chính trị hóa quân đội”, điều từng được cảnh báo trong nhiều nghiên cứu về quan hệ dân sự - quân sự ở Mỹ. Khi các quyết định nhân sự bị chi phối bởi mức độ trung thành chính trị, nguy cơ suy giảm hiệu quả chiến lược là điều khó tránh khỏi.

Một số ý kiến từ Al Jazeera thậm chí còn đặt câu hỏi liệu đây có phải là một cách nhằm loại bỏ những tiếng nói độc lập trong quân đội. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi đặt trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump quay trở lại với cách tiếp cận cứng rắn và tập trung quyền lực hơn so với nhiệm kỳ trước.

Ở chiều ngược lại, các quan chức thân cận với Bộ Quốc phòng lập luận rằng việc thay đổi nhân sự trên là cần thiết để “tăng tốc độ cải cách” và “đảm bảo tính thống nhất trong chỉ huy”. Theo Defense News, chính quyền hiện tại, dưới sự lãnh đạo của ông Trump, đang muốn thúc đẩy nhanh chóng các chương trình hiện đại hóa quân đội, đặc biệt trong lĩnh vực hải quân và công nghệ quân sự tiên tiến.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: tốc độ thay đổi quá nhanh và cách thức thực hiện mang tính áp đặt có thể tạo ra phản ứng ngược. Trong một tổ chức phức tạp như Lầu Năm Góc, nơi các nhánh quân đội có truyền thống và lợi ích riêng, việc tái cấu trúc quyền lực luôn tiềm ẩn nguy cơ gây chia rẽ nội bộ.

Tác động lan tỏa: Từ nội bộ Lầu Năm Góc đến chiến lược toàn cầu của Mỹ

Giới quan sát quốc tế cho rằng, những rạn nứt trong Lầu Năm Góc không chỉ là vấn đề nội bộ. Chúng có thể tạo ra những hệ lụy sâu rộng đối với chính sách quốc phòng và vị thế toàn cầu của Mỹ.

Trước hết, trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông tiếp tục là một điểm nóng, sự thiếu đồng thuận trong giới lãnh đạo quân sự Mỹ có thể làm suy yếu khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả. Theo phân tích của Middle East Institute, các chiến dịch quân sự hiện đại đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhánh quân đội, điều sẽ bị ảnh hưởng nếu tồn tại mâu thuẫn ở cấp lãnh đạo.

Thứ hai, các đồng minh của Mỹ cũng đang theo dõi sát sao tình hình chính trị nội bộ nước này cũng như các động thái quốc tế. NATO phụ thuộc nhiều vào sự ổn định và nhất quán trong chính sách quốc phòng của Washington. Những biến động nhân sự liên tục có thể khiến các đối tác đặt câu hỏi về độ tin cậy của Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc và Nga ngày càng gay gắt.

Thứ ba, ở cấp độ chiến lược dài hạn, sự chia rẽ nội bộ có thể làm chậm tiến trình hiện đại hóa quân đội. Hải quân Mỹ, vốn là lực lượng đóng vai trò then chốt trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đang đối mặt với nhiều thách thức, từ chi phí đóng tàu tăng cao đến cạnh tranh công nghệ với các đối thủ. Việc thay đổi lãnh đạo trong thời điểm nhạy cảm có thể làm gián đoạn các chương trình quan trọng.

Một số chuyên gia từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cảnh báo nếu không được kiểm soát, những mâu thuẫn hiện tại có thể dẫn đến “tê liệt chiến lược” khi các quyết định quan trọng bị trì hoãn hoặc bị chi phối bởi đấu đá nội bộ. Việc sa thải ông John Phelan là dấu mốc quan trọng, nhưng không phải là điểm khởi đầu của khủng hoảng trong Lầu Năm Góc. Nó chỉ làm lộ rõ những mâu thuẫn đã tích tụ từ trước giữa các cá nhân, nhánh quân đội, giữa logic quân sự với logic chính trị.

Việc thay đổi lãnh đạo giữa lúc Hải quân đang trực tiếp tham gia các hoạt động phong tỏa Iran có thể ảnh hưởng đến tính liên tục trong chỉ huy và điều phối tác chiến, đồng thời phản ánh áp lực ngày càng lớn từ Nhà Trắng trong việc đẩy nhanh cải cách quân sự. Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là ai đúng, ai sai. Quan trọng hơn là liệu hệ thống quốc phòng Mỹ có đủ khả năng “tự điều chỉnh” để vượt qua những xáo trộn nội tại hay không. Lịch sử cho thấy, sức mạnh của quân đội Mỹ không chỉ nằm ở công nghệ hay ngân sách, mà còn ở khả năng duy trì sự thống nhất trong đa dạng.