Cuộc đua ngày càng nóng
Trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn, Trung Quốc và Ấn Độ - hai quốc gia nhập khẩu dầu lớn của châu Á - đang lao vào cuộc cạnh tranh quyết liệt để giành nguồn dầu thô giá rẻ từ Nga, đẩy thị trường năng lượng toàn cầu thêm căng thẳng.
Theo CNBC, dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz suy giảm mạnh khiến nguồn cung toàn cầu thắt chặt. Điều này buộc Trung Quốc và Ấn Độ phải tăng tốc tìm nguồn thay thế, chủ yếu từ Nga.
“Ấn Độ và Trung Quốc đã cạnh tranh rất gay gắt để mua dầu Nga. Cuộc đua này dự kiến còn tiếp diễn với các lô hàng được bốc lên tàu trong tháng 6”, bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích cấp cao của Kpler, nhận định với CNBC.
Tuy nhiên, Washington vẫn giữ nguyên các biện pháp trừng phạt đối với dầu thô Iran - nguồn cung mà gần 98% được xuất sang Trung Quốc, trong khi Ấn Độ chỉ tiếp cận với tỷ trọng rất hạn chế.
Ở chiều ngược lại, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung từ khu vực vùng Vịnh. Diễn biến này buộc nhiều khách hàng châu Á phải chuyển hướng tìm kiếm nguồn thay thế, qua đó đẩy nhu cầu đối với dầu Nga tăng mạnh.
Giới quan sát đánh giá rằng cuộc cạnh tranh giữa 2 nước sẽ còn kéo dài, đặc biệt với các lô hàng giao trong những tháng tới. “Trong bối cảnh dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz tê liệt, các nước châu Á tìm đến những nguồn dầu giá rẻ và sẵn có trên thị trường. Dầu thô Nga đáp ứng các tiêu chí này”, bà Xu nhận định.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz vào Trung Quốc và Ấn Độ đều sụt giảm mạnh so với trước xung đột, khiến cả 2 quốc gia phải gấp rút bù đắp thiếu hụt bằng các nguồn thay thế.
Cụ thể, lượng dầu Trung Quốc nhập khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm sâu xuống còn khoảng 222.000 thùng/ngày trong tháng 4, so với mức 4,45 triệu thùng/ngày trước khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát.
Hai tàu chở dầu của Nga (Ảnh: TASS).
Dễ tổn thương hơn trước cú sốc nguồn cung
Tại Ấn Độ, dòng chảy qua tuyến này cũng lao dốc, chỉ còn khoảng 247.000 thùng/ngày từ đầu tháng đến nay, giảm mạnh so với mức 2,8 triệu thùng/ngày ghi nhận trong tháng 2.
Trong hai nước, Ấn Độ được đánh giá dễ tổn thương hơn trước cú sốc nguồn cung. Dự trữ dầu của nước này chỉ đủ dùng khoảng 30 ngày, trong khi nhu cầu nội địa vẫn cao do giá bán lẻ chưa tăng đáng kể.
Trung Quốc cũng phụ thuộc đáng kể vào eo biển Hormuz khi tuyến hàng hải này chiếm khoảng 45-50% tổng lượng dầu thô nhập khẩu, theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia.
Tuy nhiên, Trung Quốc có lợi thế hơn khi sở hữu lượng dự trữ đủ dùng trong 3-4 tháng. Dù vậy, Bắc Kinh vẫn phải duy trì nhập khẩu lớn để phục vụ ngành công nghiệp và tích trữ cho kịch bản xung đột kéo dài.
Cả hai nền kinh tế đều đang gia tăng phụ thuộc vào nguồn dầu từ Moscow. Theo ông Benjamin Tang, chuyên gia tại S&P Global Commodities at Sea, trong tháng 3, Ấn Độ nhập khẩu khoảng 4,57 triệu thùng dầu thô/ngày, trong đó riêng dầu Nga chiếm tới 2,14 triệu thùng/ngày, tương đương 47% tổng lượng nhập khẩu.
Con số này gần gấp đôi so với tháng 2, khi dầu Nga chỉ chiếm khoảng 20%, theo dữ liệu từ Kpler. Diễn biến này cho thấy mức độ phụ thuộc của Ấn Độ vào nguồn cung từ Nga đang gia tăng rõ rệt, dù tổng lượng dầu nhập khẩu của nước này đã giảm hơn 14% so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy Trung Quốc nhập khoảng 1,8 triệu thùng/ngày dầu Nga trong tháng 3, giảm nhẹ so với mức 1,9 triệu thùng/ngày của tháng trước. Tuy nhiên, bước sang tháng 4, cuộc cạnh tranh giữa Trung Quốc và Ấn Độ trở nên rõ nét hơn khi mỗi nước đều mua khoảng 1,6 triệu thùng/ngày dầu thô Nga, phản ánh sự giằng co ngày càng trực diện trong việc giành nguồn cung.
Các chuyên gia cho rằng nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài, vấn đề không còn nằm ở giá dầu mà ở khả năng đảm bảo nguồn cung. Trong bối cảnh đó, cả Trung Quốc và Ấn Độ đều buộc phải tiếp tục “săn” dầu Nga, dù phải đối mặt với cạnh tranh gay gắt và áp lực địa chính trị ngày càng lớn.
