Cần theo dõi an toàn lao động 24/24 như “phạt nguội” trong giao thông

Chiều 24/4, tại Quảng Ninh, Hội đồng quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động tổ chức đối thoại định kỳ năm 2026 với sự tham gia của hơn 200 đại biểu từ các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Sự kiện nhằm trao đổi, làm rõ những vướng mắc trong thực tiễn thi hành chính sách, đồng thời tiếp nhận các đề xuất hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và thay đổi thị trường lao động.

Từ giám sát thủ công sang “phạt nguội” bằng công nghệ

Phát biểu tại buổi đối thoại, ông Hà Tất Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh lao động Việt Nam cho rằng một trong những hướng đi cần thiết là ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, trong giám sát an toàn lao động.

Theo ông, cách làm truyền thống phụ thuộc nhiều vào con người đang bộc lộ hạn chế, trong khi công nghệ cho phép theo dõi liên tục, phát hiện rủi ro kịp thời.

“Khi phát hiện hành vi vi phạm hoặc nguy cơ mất an toàn, hệ thống có thể cảnh báo ngay cho người lao động và chuyển dữ liệu về bộ phận quản lý”, ông nói.

Ông ví cơ chế này “tương tự như phạt nguội trong giao thông”, khi toàn bộ quá trình được ghi nhận, lưu vết và xử lý dựa trên dữ liệu. Cách tiếp cận này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn giúp nâng cao hiệu quả quản lý, giảm phụ thuộc vào kiểm tra trực tiếp. Đồng thời, theo ông, việc ứng dụng công nghệ cũng góp phần giảm tải cho lực lượng thanh tra, kiểm tra mà vẫn đảm bảo giám sát chặt chẽ.

Những “nút thắt” từ thực tiễn doanh nghiệp

Đại diện Sở Nội vụ tỉnh Quảng Ninh nêu rõ 3 nhóm vấn đề lớn. Trước hết là công tác huấn luyện an toàn lao động còn thiếu linh hoạt. Doanh nghiệp, nhất là đơn vị nhỏ, gặp khó khi phải thuê đơn vị bên ngoài tổ chức huấn luyện với chi phí cao và thiếu tính kịp thời. Vì vậy, địa phương đề xuất tăng cường phân cấp, cho phép doanh nghiệp đủ điều kiện tự tổ chức huấn luyện phù hợp với đặc thù sản xuất.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, thanh tra cũng bộc lộ hạn chế khi nhiều cuộc kiểm tra mang tính hình thức, doanh nghiệp chủ yếu đối phó bằng hồ sơ giấy tờ, chưa phản ánh đúng thực tế sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức giám sát theo hướng thực chất hơn, trong đó công nghệ được xem là giải pháp quan trọng.

Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Kim Cẩn, Phó ban An toàn lao động, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết công tác an toàn lao động trong ngành đang đối mặt với nhiều thách thức ngày càng lớn.

Theo ông, “điều kiện làm việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại và nguy hiểm, nhất là trong khai thác than hầm lò”, trong khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, “xuống sâu và đi xa khu trung tâm”, khiến các nguy cơ mất an toàn luôn thường trực.

Không chỉ điều kiện sản xuất, hệ thống pháp lý cũng được cho là một rào cản. Đại diện TKV nêu rõ hoạt động của Tập đoàn “chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản luật khác nhau và thuộc sự quản lý của nhiều bộ, ngành”, dẫn đến khó khăn trong triển khai đồng bộ các quy định về an toàn lao động.

Từ đó, doanh nghiệp này kiến nghị cần có cách tiếp cận linh hoạt và sát thực tế hơn, đặc biệt trong công tác huấn luyện và quản lý thiết bị. Về huấn luyện, TKV đề xuất “cần có sự linh hoạt và sát thực tế hơn trong việc tổ chức các lớp huấn luyện cho người lao động, đặc biệt là lao động hầm lò”.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng cho rằng cần cải thiện quy trình khai báo, điều tra tai nạn lao động để “đảm bảo tính kịp thời, khách quan và giúp rút ra các bài học kinh nghiệm thực chất để phòng ngừa rủi ro tương tự”.

Đại diện Tập đoàn khẳng định mục tiêu xuyên suốt là “đảm bảo an toàn cho người lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh”, đồng thời mong muốn các cơ quan quản lý xem xét tháo gỡ các vướng mắc đã kiến nghị, nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với đặc thù ngành khai thác khoáng sản.

Đổi mới quản lý theo hướng linh hoạt, phòng ngừa

Từ các ý kiến tại đối thoại, một hướng tiếp cận được nhấn mạnh là chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và phòng ngừa rủi ro. Ngay trong phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương cũng nêu rõ yêu cầu “từ phương thức truyền thống sang ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong quản lý và phòng ngừa rủi ro”.

Theo ông Hà Tất Thắng, đổi mới này cần được thực hiện đồng bộ ở nhiều khâu. Trước hết là tổ chức bộ máy an toàn trong doanh nghiệp phải linh hoạt hơn, không chỉ dựa vào quy mô lao động mà cần tính đến mức độ ứng dụng công nghệ và đặc thù sản xuất. Đồng thời, công tác huấn luyện cần chuyển từ dàn trải sang tiếp cận theo rủi ro cụ thể của từng vị trí việc làm.

“Cần có cơ chế để nguồn quỹ này hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn trong phòng ngừa tai nạn”, ông đề xuất, nhấn mạnh mục tiêu giảm rủi ro ngay từ đầu thay vì chỉ xử lý hậu quả.

Với đánh giá kỹ năng nghề, ông cho rằng Nhà nước nên tập trung ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn chung, còn doanh nghiệp chủ động đánh giá và chịu trách nhiệm, cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm.