Từ hình ảnh ông Phó chủ tịch háo danh, kệch cỡm trong Thị trấn yên tĩnh - vai diễn khiến người xem vừa bật cười, vừa nhận ra những thói tật quen thuộc của đời sống, đến người ông chân chất, hồn hậu trong Thằng Bờm - vai diễn mang về cho ông giải thưởng tại Liên hoan phim Việt Nam, Trịnh Thịnh luôn để lại dư âm riêng trong mỗi lần xuất hiện trên màn ảnh.
NSND Trịnh Thịnh sinh năm 1926, thuộc thế hệ diễn viên đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam, góp mặt từ những bộ phim đặt nền móng cho nền điện ảnh non trẻ.
Ban đầu ông công tác tại Ngân hàng Đông Dương, sau đó mới bắt đầu sự nghiệp diễn xuất bằng công việc của một diễn viên lồng tiếng trong một hãng phim.
Trong gần nửa thế kỷ hoạt động, ông không phải là ngôi sao của những vai chính, nhưng lại là gương mặt quen thuộc, góp phần tạo nên chiều sâu cho nhiều tác phẩm.
Cố NSND Trịnh Thịnh (Ảnh: Hãng phim truyện Việt Nam).
Khi Hãng phim truyện Việt Nam thực hiện bộ phim đầu tay Chung một dòng sông vào thập niên 1950, Trịnh Thịnh được đạo diễn Phạm Kỳ Nam mời đảm nhận vai trợ lý Liêu. Dù chưa qua đào tạo bài bản, ông vẫn hoàn thành tròn trịa vai diễn nhờ kinh nghiệm tích lũy từ công việc lồng tiếng. Bộ phim ra mắt vào mùa hè năm 1959, đánh dấu bước khởi đầu trong sự nghiệp của ông, đồng thời là cột mốc quan trọng của điện ảnh cách mạng Việt Nam.
Từ một vai diễn nhỏ, Trịnh Thịnh dần khẳng định khả năng qua nhiều tác phẩm đáng chú ý.
Năm 1961, Trịnh Thịnh góp mặt trong phim Vợ chồng A Phủ với vai A Sinh. Năm 1971, nghệ sĩ gây dấu ấn với vai ông Củng mang màu sắc châm biếm của Truyện vợ chồng anh Lực. Cũng trong năm này, Trịnh Thịnh đóng cặp cùng NSND Thế Anh trong phim Không nơi ẩn nấp.
Năm 1978, Trịnh Thịnh gây ấn tượng với hình ảnh ông già nhà quê gia trưởng nhưng giàu lòng nhân hậu ở Chuyến xe bão táp.
Đến năm 1980, ông tiếp tục hóa thân thành quan huyện trong Chị Dậu. Dù không xuất hiện nhiều, nghệ sĩ vẫn để lại dư âm mạnh mẽ với người xem, đặc biệt ở phân đoạn nhân vật quan huyện ve vãn chị Dậu trong không gian riêng, qua đó khắc họa rõ nét sự hách dịch và bản chất đáng phê phán của nhân vật.
NSND Trịnh Thịnh trong phim "Thằng Bờm" (Ảnh: Hãng phim truyện Việt Nam).
Điểm nổi bật trong sự nghiệp của Trịnh Thịnh là khả năng hóa thân vào những nhân vật đời thường. Ông không tạo dấu ấn bằng sự kịch tính hay phô trương, mà chinh phục khán giả bởi lối diễn tiết chế, gần gũi với đời sống.
Những vai diễn của Trịnh Thịnh thường là nông dân, cán bộ cơ sở hay những người đàn ông bình dị. Dẫu vậy, mỗi nhân vật đều mang một cá tính riêng, có chiều sâu và không trùng lặp, cho thấy sự tinh tế trong cách quan sát và thể hiện con người của nam nghệ sĩ.
Bước sang giai đoạn Đổi mới, Trịnh Thịnh ghi dấu với hai vai diễn tiêu biểu trong Thị trấn yên tĩnh (1986) và Thằng Bờm (1987).
Ở Thị trấn yên tĩnh, ông vào vai Phó chủ tịch huyện háo danh, kệch cỡm - một hình ảnh mang tính châm biếm, phản ánh những chuyển động xã hội. Trong khi đó, Thằng Bờm lại cho thấy một Trịnh Thịnh hoàn toàn khác: Một ông nông dân hồn hậu, giản dị. Vai diễn này giúp ông giành giải Nam diễn viên xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8.
Chia sẻ về NSND Trịnh Thịnh, đạo diễn - NSƯT Lê Đức Tiến, người đã làm ra 2 bộ phim kể trên nhớ lại: “Nghệ sĩ Trịnh Thịnh là một tài năng lớn, không hề thua kém những nghệ sĩ nổi tiếng thế giới. Ông có thể đóng mọi loại vai, từ nghiêm túc cho tới những vai hài.
Một trong những lý do ông luôn nhận được sự tôn trọng, chính là thái độ làm việc chuyên nghiệp, trân trọng các đạo diễn, diễn viên làm việc cùng với mình, đó là một nhân cách lớn trong ngành điện ảnh”.
Thuở mới bước chân vào nghề, NSND Bùi Bài Bình có cơ duyên được đứng chung khung hình với nghệ sĩ Trịnh Thịnh trong Thị trấn yên tĩnh, một kỷ niệm mà đến nay ông vẫn xem là dấu mốc đáng quý trong sự nghiệp. Nhắc về người tiền bối, NSND Bùi Bài Bình bồi hồi cho rằng đó không chỉ là một lần hợp tác, mà còn là cơ hội để học nghề từ một tấm gương lớn.
NSND Bùi Bài Bình bày tỏ: “Được làm việc với nghệ sĩ Trịnh Thịnh trong bộ phim đó là may mắn hiếm có. Ông khiến tôi nể phục bởi lối diễn rất riêng, tưng tửng, nhẹ tênh mà sâu sắc, như không hề diễn. Ở ông, hài không chỉ để cười, mà là cách đi thẳng vào tâm lý nhân vật. Và sau mỗi tiếng cười, luôn còn lại điều gì đó khiến khán giả phải nghĩ”.
Chính phong cách ấy, giản dị mà thấm thía, đã để lại dấu ấn sâu đậm, trở thành một trong những ảnh hưởng bền lâu trong hành trình làm nghề của Bùi Bài Bình.
NSND Trịnh Thịnh trong phim "Thị trấn yên tĩnh" (Ảnh: Hãng phim truyện Việt Nam).
Sau đó, trong Lời nguyền của dòng sông, NSND Trịnh Thịnh tiếp tục thể hiện thế mạnh với dạng vai số phận - hình ảnh người vạn chài nhiều bi kịch, để lại dư âm ám ảnh. Đến Tết này ai đến xông nhà (2002), Trịnh Thịnh có lần xuất hiện cuối cùng trên màn ảnh với một vai diễn nhẹ nhàng, trước khi rút lui khỏi nghệ thuật vì lý do sức khỏe.
Dù không đảm nhận nhiều vai chính, Trịnh Thịnh vẫn được xem là một trong những diễn viên có khả năng “giữ nhịp” cho tác phẩm. Ông mang đến sự chân thật cho từng cảnh phim, khiến nhân vật trở nên gần gũi và có sức sống lâu dài.
Trong số những tác phẩm ông tham gia, Thị trấn yên tĩnh và Thằng Bờm hiện được lựa chọn trình chiếu trong chương trình Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần IV (DANAFF IV). Sự trở lại của 2 bộ phim không chỉ gợi nhắc về một giai đoạn chuyển mình của điện ảnh Việt, mà còn cho thấy giá trị bền vững của những vai diễn mà Trịnh Thịnh đã để lại.
Năm 2014, sự ra đi của Trịnh Thịnh đã khiến nhiều khán giả và nghệ sĩ tiếc thương sâu sắc. Sự nghiệp của ông không được đong đếm bằng số lượng vai chính hay ánh hào quang danh tiếng, mà được khắc ghi qua những nhân vật vẫn sống mãi trong ký ức, những con người giản dị, đời thường nhưng chân thật và khó có thể thay thế trên màn ảnh Việt.
