Không gian chiến lược cho các ngành công nghệ lõi
Nghị quyết 57 xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là ưu tiên quốc gia hàng đầu trong "Kỷ nguyên vươn mình". Trong đó, TPHCM được định hướng trở thành hạt nhân thực thi khát vọng này tại phía Nam, tập trung vào các công nghệ lõi như: AI, chíp bán dẫn, dữ liệu lớn (Big Data).
Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, để cạnh tranh ở quy mô toàn cầu, Việt Nam cần chấp nhận dịch chuyển sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, đồng thời tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá như chip, AI hay vật liệu mới.
Điều đó đồng nghĩa với việc cần những không gian phát triển hoàn toàn mới, đủ tiêu chuẩn để triển khai các ngành công nghệ lõi. Đây cũng chính là bài toán mà TPHCM đang tập trung đi tìm lời giải.
Tại thành phố đầu tàu kinh tế của cả nước, các khu vực hoặc đã gần như khai thác hết dư địa, hoặc đối mặt với thách thức từ biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt. Trong khi đó, nhu cầu dành cho các tổ hợp công nghệ thế hệ mới ngày càng cao, đòi hỏi quỹ đất đủ lớn và môi trường vận hành ổn định.
Một góc TPHCM nhìn từ trên cao (Ảnh: Vinhomes).
Tây Bắc TPHCM là khu vực sở hữu đồng thời cả hai yếu tố đó. Khu vực này, với Hóc Môn và Củ Chi, vẫn còn quỹ đất liền khối, đủ rộng để xây dựng các KCN công nghệ cao thế hệ mới cùng các siêu đô thị tri thức phục vụ cho đội ngũ chuyên gia tại đây.
Nhưng lợi thế lớn nhất không nằm ở diện tích mà ở địa hình. TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhận định, Hóc Môn và Củ Chi nằm trên vùng đất cao tự nhiên, ít chịu ảnh hưởng của triều cường, trong khi nhiều khu vực khác của TPHCM đang đối mặt với rủi ro ngập lụt ngày càng gia tăng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, việc ưu tiên phát triển về hướng Tây Bắc giúp thành phố tránh được chi phí lớn cho các giải pháp xử lý ngập trong tương lai.
Lợi thế này quan trọng đối với các hạ tầng công nghệ có giá trị đầu tư lớn. Nhìn ở tầm chiến lược, khu vực Tây Bắc đang cung cấp đúng “điều kiện vật lý” mà TPHCM đang thiếu để triển khai các ngành kinh tế giá trị cao.
Bên cạnh điều kiện tự nhiên, vị trí kết nối giúp Tây Bắc TPHCM gia tăng vai trò trong cấu trúc phát triển mới. Sở hữu vị trí độc tôn trên trục đường Xuyên Á (Quốc lộ 22), vùng đất này đóng vai trò như gạch nối giữa trung tâm kinh tế năng động nhất Việt Nam với Tây Ninh và thị trường Campuchia đầy tiềm năng.
Tuyến đường này cũng sẽ giúp kết nối trực tiếp với hành lang kinh tế ASEAN, thuận lợi cho việc xuất nhập khẩu linh kiện và thiết bị công nghệ.
Đó cũng là một trong những lý do TPHCM lựa chọn Hóc Môn và Củ Chi để xây dựng 2 trong số 8 trung tâm logistics quan trọng nhằm hướng tới mục tiêu đưa TPHCM thành trung tâm logistics tầm cỡ Đông Nam Á.
Trong khi đó, tuyến Metro số 2 và Vành đai 3 sau khi hoàn thành sẽ tháo gỡ điểm nghẽn giao thông, giúp thu hút các chuyên gia, giảng viên và cộng đồng tri thức từ trung tâm thành phố và quốc tế về làm việc tại các khu công nghệ cao và trung tâm logistics quy mô lớn ở khu vực phía Tây.
Chính hệ thống giao thông đồng bộ trị giá hàng tỷ USD khi hình thành không chỉ là các tuyến đường giao thông bình thường mà sẽ là "mạch máu" giao thương giữa TPHCM đi quốc tế.
Hệ thống giao thông đưa Tây Bắc trở thành trạm dừng chân đầu tiên và quan trọng nhất trong chuỗi cung ứng khu vực, thành "phễu" hút vốn, hút nhân lực theo cả hai chiều.
Từ cửa ngõ kết nối đến hạt nhân đô thị tri thức
Để hiện thực hóa Nghị quyết 57, TPHCM đặt mục tiêu đưa kinh tế số đạt 30-40% GRDP, tăng tỷ trọng đóng góp của khoa học công nghệ vào tăng trưởng lên 18%, hoàn thiện cơ chế đặc thù, thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp.
Để đạt được mục tiêu này, thành phố xác định phải có đột phá từ kinh tế tri thức và cần một nguồn nhân lực tri thức trình độ cao khổng lồ. Với hơn 60 trường đại học và học viện cùng hàng chục viện, trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu, TPHCM có lợi thế rất lớn về nguồn nhân tài.
PGS.TS Lê Hoài Quốc, Chủ tịch Hội Tự động hóa TPHCM, nhận xét Việt Nam lâu nay thiếu các thiết chế trung gian để liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, khiến quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh đó, định hướng phát triển khu vực Tây Bắc thành đô thị tri thức mang ý nghĩa then chốt. Đây sẽ là không gian tích hợp các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm R&D và doanh nghiệp công nghệ trong một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ.
Khi cơ chế “3 nhà” (nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp) được vận hành hiệu quả, khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng sẽ được rút ngắn, tạo điều kiện cho các công nghệ như AI hay Big Data nhanh chóng đi vào thực tiễn.
Sự hình thành các cụm Innovation Hub, Startup Hub tại khu vực này sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới cho TPHCM. Đồng thời, với dư địa phát triển lớn, vùng Tây Bắc có khả năng xây dựng các khu đô thị hiện đại, đáp ứng nhu cầu sống và làm việc của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và lao động tri thức.
Từ đó, Tây Bắc sẽ có tiềm năng gánh vác sứ mệnh trở thành "Thung lũng Silicon" của TPHCM.
Với vị thế địa chính trị độc nhất, quỹ đất chiến lược, địa hình an toàn và hạ tầng đang hoàn thiện, Tây Bắc TPHCM trở thành chìa khóa để TPHCM thực hiện sứ mệnh "đầu tàu" kinh tế tri thức theo tinh thần Nghị quyết 57.
