Tổng thống Mỹ Donald Trump (Ảnh: Reuters).
Khi ông Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran vào tuần này, ông không đưa ra thời hạn cho việc nối lại đàm phán, chỉ nói rằng Mỹ sẽ tiếp tục phong tỏa Tehran trong gần một tuần và chờ “đề xuất” từ Iran cho các cuộc đàm phán tiếp theo. Tuy nhiên, ông còn một thời hạn khác phải lo ngại, một thời hạn ngay trong Quốc hội Mỹ.
Ông Trump có thời hạn đến ngày 1/5 để có được sự chấp thuận của Quốc hội theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Văn bản này quy định rằng ông phải hạn chế triển khai lực lượng trong bất kỳ cuộc xung đột đang diễn ra nào sau 60 ngày, trừ khi được cấp phép cụ thể để tiếp tục.
Để cấp phép, cả Hạ viện và Thượng viện phải thông qua một nghị quyết chung với đa số trong mỗi viện trong khoảng thời gian 60 ngày. Điều này cho đến nay vẫn chưa xảy ra.
Đạo luật Quyền lực Chiến tranh là gì?
Luật liên bang năm 1973 được thông qua nhằm hạn chế quyền của tổng thống Mỹ trong việc đưa đất nước tham gia vào các cuộc xung đột vũ trang ở nước ngoài.
Bà Maryam Jamshidi, phó giáo sư luật tại Trường Luật Colorado, cho biết để gia hạn thêm 30 ngày, tổng thống phải chứng nhận bằng văn bản với Quốc hội rằng việc tiếp tục sử dụng vũ lực là do “nhu cầu quân sự không thể tránh khỏi”.
“Sau mốc 90 ngày này, tổng thống buộc phải chấm dứt việc triển khai lực lượng vũ trang Mỹ nếu Quốc hội không tuyên chiến hoặc không cho phép tiếp tục hành động quân sự", bà nói.
Tuy nhiên, bà cũng nói thêm: “Không có con đường pháp lý rõ ràng để Quốc hội buộc tổng thống tuân thủ yêu cầu chấm dứt này, và trên thực tế, các tổng thống trước đây đã từ chối làm như vậy.
Ở thời điểm hiện tại, khả năng Quốc hội cho phép tiếp tục hành động quân sự chống Iran là rất không chắc chắn do sự chia rẽ sâu sắc giữa 2 đảng.
Ngày 15/4, một nỗ lực lưỡng đảng tại Thượng viện nhằm hạn chế quyền tiến hành xung đột của ông Trump theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh đã bị bác bỏ với tỷ lệ 52-47, với các nghị sĩ bỏ phiếu gần như hoàn toàn theo đường lối đảng phái.
Thế khó của ông Trump
Các nghị sĩ Cộng hòa phần lớn không can thiệp vào quyết định của tổng thống trong thời hạn 60 ngày, nhưng nhiều người khẳng định rằng sau thời hạn này ông Trump sẽ cần có sự chấp thuận của Quốc hội.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Curtis viết: “Tôi ủng hộ các hành động của tổng thống nhằm bảo vệ sinh mạng và lợi ích của Mỹ. Tuy nhiên, tôi sẽ không ủng hộ hành động quân sự kéo dài vượt quá 60 ngày nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội".
Hạ nghị sĩ Don Bacon cũng nói: “Theo luật, chúng ta hoặc phải phê chuẩn tiếp tục chiến dịch hoặc phải dừng lại. Nếu không được phê chuẩn, theo luật, họ phải dừng hoạt động".
Một số nghị sĩ Cộng hòa, dù trước đó ủng hộ mạnh mẽ ông Trump, cũng bắt đầu tỏ ra lo ngại về khả năng một cuộc chiến kéo dài, điều có thể làm giảm khả năng được Quốc hội phê chuẩn.
Dù Mỹ và Iran đã tuyên bố ngừng bắn 2 tuần vào ngày 8/4 và ông Trump sau đó đơn phương gia hạn, áp lực quân sự vẫn tiếp diễn song song, chủ yếu trên biển liên quan tới Hormuz.
Ông Salar Mohandesi, giáo sư lịch sử tại trường Bowdoin College, cho rằng cuộc chiến đang ở thế bất lợi cho ông Trump, khi các cuộc thăm dò cho thấy công chúng Mỹ không ủng hộ, nhưng ông có khả năng vẫn sẽ tiếp tục theo một hình thức nào đó.
“Thương hiệu của ông ấy gắn liền với chiến thắng. Ông từng nói có thể đạt thỏa thuận tốt hơn với Iran, hứa sẽ không tham chiến, và giờ đảng của ông sắp bước vào bầu cử giữa kỳ trong bối cảnh một cuộc chiến không nhận được nhiều sự ủng hộ", ông nói.
Theo ông, ông Trump vẫn có thể rút lui để giảm thiệt hại nhưng đó có thể được xem là lùi bước nên ông Trump có thể sẽ tìm một cách khác để có thể tuyên bố chiến thắng.
Câu hỏi các chuyên gia đặt ra là: Nếu ông chọn sẽ tiếp tục cuộc chiến, thì nó sẽ được tiến hành dưới hình thức nào và làm thế nào để vượt qua Quốc hội nếu cần?
Cách để lách qua Quốc hội
Một cơ sở pháp lý khác là đạo luật Ủy quyền sử dụng vũ lực quân sự (AUMF), cho phép tổng thống sử dụng biện pháp quân sự cho các mục tiêu cụ thể.
AUMF được thông qua lần đầu năm 2001 sau vụ tấn công 11/9 để phục vụ “cuộc chiến chống khủng bố”, và tiếp tục được sử dụng năm 2002 để Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003. Các chính quyền sau đó đã sử dụng các đạo luật này để giải thích cho nhiều chiến dịch quân sự khác nhau.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã sử dụng AUMF để ra lệnh tập kích làm thiệt mạng tướng cấp cao Iran Qassem Soleimani tại Baghdad năm 2020.
Một báo cáo của Quốc hội năm 2015 cho thấy cựu Tổng thống Barack Obama đã dựa vào AUMF để tiếp tục chiến dịch tại Afghanistan và khởi động cuộc chiến chống IS, cũng như chiến dịch quân sự ở Syria.
