Chuẩn hóa toàn bộ quy trình xét nghiệm ADN hài cốt liệt sỹ

Bộ Quốc phòng vừa ban hành quy trình kỹ thuật thống nhất trên toàn quốc về lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao, bảo quản và lưu trữ mẫu hài cốt liệt sỹ, nhằm phục vụ giám định ADN xác định danh tính. Quy trình này thiết lập chuỗi kỹ thuật liên hoàn, kiểm soát chặt chẽ từ khâu lấy mẫu tại nghĩa trang đến lưu trữ lâu dài trong kho chuyên dụng.

Quy trình liên hoàn từ lấy mẫu đến lưu trữ

Theo Quyết định của Bộ Quốc phòng, quy trình kỹ thuật được xây dựng theo cấu trúc chuỗi gồm 5 công đoạn: lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao - tiếp nhận, bảo quản và lưu trữ mẫu hài cốt liệt sỹ. Mỗi công đoạn có quy trình riêng, ký hiệu từ QT01 đến QT05, kèm theo hệ thống biểu mẫu và phụ lục hướng dẫn chi tiết.

Việc lấy mẫu áp dụng đối với các mộ liệt sỹ chưa xác định được danh tính. Mẫu được lấy chủ yếu là răng và xương để phục vụ xét nghiệm ADN. Quy trình quy định rõ tiêu chuẩn lựa chọn mẫu, trong đó ưu tiên răng còn nguyên vẹn, không nứt vỡ hoặc xương có mật độ chắc, còn vỏ xương. Thứ tự ưu tiên lấy mẫu được xác định từ răng đến các loại xương dài như xương đùi, xương chày, sau đó đến các xương khác. 

Số lượng mẫu cũng được quy định cụ thể. Trong điều kiện thuận lợi, mỗi hài cốt có thể lấy đồng thời 3 răng và một đoạn xương. Trường hợp không đủ điều kiện, số lượng mẫu sẽ được điều chỉnh tăng ở loại còn lại, hoặc lấy toàn bộ nếu số lượng còn lại quá ít. 

Quy trình yêu cầu mỗi mộ liệt sỹ được xử lý riêng biệt, mỗi mẫu được đặt trong một hộp riêng, không trộn lẫn giữa các mộ. Đồng thời, nguyên tắc “một hài cốt tại một thời điểm” được áp dụng trong suốt quá trình thao tác để hạn chế tối đa nguy cơ lẫn mẫu. 

Quản lý mẫu bằng mã định danh duy nhất

Một điểm đáng chú ý là toàn bộ quy trình được quản lý bằng hệ thống mã định danh duy nhất cho từng mẫu hài cốt. Mã này gồm 10 chữ số, được cấu thành từ mã tỉnh, mã nghĩa trang và số thứ tự mộ, bảo đảm không trùng lặp và không tái sử dụng. 

Mã định danh được sử dụng xuyên suốt toàn bộ quy trình, từ khi lấy mẫu tại hiện trường đến khi lưu trữ và phục vụ xét nghiệm ADN. Thông tin này được ghi trên nhãn hộp, biểu mẫu và liên kết với hồ sơ, hình ảnh, vị trí lưu trữ cũng như trạng thái xử lý của mẫu.

Trong quá trình lấy mẫu, mã định danh được gán ngay tại hiện trường, ghi vào phiếu lấy mẫu và chụp ảnh cùng mẫu để lưu trữ. Khi vận chuyển, bàn giao và tiếp nhận, các bên phải đối soát mã định danh giữa mẫu và hồ sơ để bảo đảm không nhầm lẫn.

Ở khâu bàn giao, quy trình đặt ra nguyên tắc “5 đúng”: đúng mẫu, đúng hồ sơ, đúng niêm phong, đúng điều kiện bảo quản và đúng chuỗi bàn giao. Đồng thời, mỗi lần giao nhận đều phải lập biên bản và có đầy đủ chữ ký của các bên liên quan.

Kiểm soát chặt điều kiện bảo quản và lưu trữ

Sau khi lấy mẫu và vận chuyển, mẫu hài cốt được đưa vào quy trình bảo quản trước khi lưu trữ lâu dài. Tại đây, mẫu được đánh giá tình trạng theo nhiều tiêu chí như độ ẩm, mức độ nấm mốc, mức độ mủn và độ sạch. Tùy theo kết quả đánh giá, mẫu sẽ được làm sạch, làm khô hoặc xử lý nấm mốc trước khi đóng gói. 

Quy trình quy định rõ tiêu chuẩn “khô đạt” trước khi đóng gói, nhằm tránh nguy cơ thoái hóa ADN do ẩm hoặc nấm mốc. Việc làm khô mẫu được thực hiện bằng các phương pháp như thấm nước bằng giấy thấm hoặc sử dụng tủ hút ẩm, tuyệt đối không phơi nắng hoặc sấy nóng trực tiếp. 

Trong suốt quá trình bảo quản và lưu trữ, điều kiện môi trường được kiểm soát chặt chẽ. Độ ẩm được duy trì trong khoảng 45-55% và nhiệt độ ổn định từ 15-20°C để hạn chế tối đa sự suy giảm chất lượng ADN. 

Kho lưu trữ được thiết kế theo mô hình 3 vùng chức năng gồm: khu tiếp nhận, khu xử lý và khu lưu trữ lâu dài. Các mẫu chỉ được đưa vào lưu trữ khi đã đạt tiêu chuẩn về độ khô, không có nấm mốc và được đóng gói đúng quy định. Mỗi mẫu được bố trí tại một vị trí lưu trữ duy nhất, có thể truy xuất nhanh thông qua mã định danh.

Ngoài ra, hệ thống lưu trữ yêu cầu theo dõi định kỳ điều kiện nhiệt độ, độ ẩm, kiểm tra tình trạng mẫu và ghi chép đầy đủ vào nhật ký. Mọi biến động hoặc di chuyển mẫu đều phải được cập nhật để bảo đảm tính liên tục của dữ liệu.