Nhưng ông không làm vậy. Thay vì tìm đến các ngân hàng truyền thống, Musk quay sang gõ cửa SpaceX - công ty sản xuất tên lửa do ông sáng lập và đang giữ chiếc ghế Giám đốc điều hành (CEO).
Thay vì gõ cửa ngân hàng, tỷ phú Elon Musk đã biến SpaceX thành "két sắt" tỷ USD để cấp vốn cho các nhu cầu cá nhân (Ảnh: Reuters).
Đặc quyền từ "cỗ máy in tiền" chưa niêm yết
Khoản tiền 100 triệu USD vào năm 2018 chỉ là bước khởi đầu cho một chuỗi giao dịch tài chính nội bộ. Trong 3 năm tiếp theo, Elon Musk đã vay tổng cộng 500 triệu USD từ chính công ty không gian của mình.
Theo các tài liệu nội bộ, mức lãi suất của các khoản vay này thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Con số chỉ dao động từ dưới 1% đến gần 3%, trong khi các ngân hàng thời điểm đó thường áp dụng mức gần 5%.
Dù mục đích sử dụng dòng tiền không được tiết lộ, Musk đã hoàn trả toàn bộ gốc vào cuối năm 2021, kèm theo khoảng 14 triệu USD tiền lãi. Nếu phải vay thương mại với mức lãi suất 4%, chi phí lãi vay của ông có thể đã lên tới gần 40 triệu USD. Một bài toán tiết kiệm chi phí hoàn hảo.
Những khoản vay với điều kiện "ưu ái" như vậy gần như không thể diễn ra tại các công ty đại chúng. Theo Đạo luật Sarbanes-Oxley năm 2002, các công ty niêm yết bị cấm tuyệt đối việc cho lãnh đạo vay tiền nhằm tránh rủi ro và xung đột lợi ích.
Tuy nhiên, SpaceX lại là một doanh nghiệp tư nhân. Với định giá vượt 1.000 tỷ USD và Musk nắm giữ khoảng 40% cổ phần (tính đến năm 2022), công ty này mang lại cho ông một đặc quyền tài chính linh hoạt mà hiếm vị tỷ phú nào có được.
Nghệ thuật "bình thông nhau" cứu nguy hệ sinh thái
Không chỉ phục vụ nhu cầu cá nhân, hồ sơ doanh nghiệp cho thấy Musk còn dùng SpaceX để thiết lập một nghệ thuật luân chuyển vốn "bình thông nhau". Khi một công ty trong hệ sinh thái gặp khó, dòng tiền sẽ lập tức được điều hướng để giải cứu.
Mô hình này tiếp tục được lặp lại với SolarCity, công ty năng lượng mặt trời do hai người anh em họ của ông sáng lập. Khi SolarCity ngập trong nợ nần, SpaceX đã xuất hiện mua lại một phần khoản nợ rủi ro cao. Đến năm 2016, tổng lượng vốn mà SpaceX bơm vào đây đã lên tới 255 triệu USD.
Lời khai tại tòa sau này tiết lộ thương vụ trên thực tế đã vi phạm chính quy định nội bộ của SpaceX. Nếu SolarCity phá sản, toàn bộ khoản đầu tư có thể "bốc hơi". Nhưng rủi ro này được hóa giải khi Tesla quyết định mua lại SolarCity với giá 2,6 tỷ USD vào năm 2016. Thẩm phán phụ trách vụ kiện tụng sau đó nhận định Musk đã "tham gia sâu hơn mức phù hợp" vào một giao dịch có xung đột lợi ích.
Sự luân chuyển tài nguyên phức tạp nhất phải kể đến xAI - startup trí tuệ nhân tạo được Musk thành lập năm 2023. Đến tháng 3/2025, xAI huy động thành công 12 tỷ USD. Cùng lúc đó, mạng xã hội X (Twitter cũ) của Musk lại chìm trong khó khăn tài chính.
Ngay lập tức, xAI tiến hành mua lại X với định giá lần lượt là 80 tỷ USD và 33 tỷ USD. Musk tiếp tục kêu gọi cổ đông Tesla rót 2 tỷ USD vào thực thể mới này, bất chấp sự phản đối và mảng hoạt động chồng chéo. Chỉ một tháng sau, thị trường lại ngỡ ngàng khi SpaceX tuyên bố mua lại xAI.
Động thái này khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại tỷ lệ sở hữu bị pha loãng. Hậu quả là ít nhất 7 nhà đồng sáng lập xAI đã rời đi, buộc Musk phải thừa nhận startup này đang phải "tái thiết từ nền móng".
Dòng vốn luân chuyển liên tục giữa SpaceX, Tesla và xAI giúp vị tỷ phú dễ dàng "giải cứu" các doanh nghiệp nội bộ trong giai đoạn khó khăn (Ảnh: NYT).
Ranh giới mong manh của cuộc chơi tỷ USD
Đây là một hoạt động tiềm ẩn rủi ro cực lớn cho thị trường. Nếu giá cổ phiếu giảm mạnh, các ngân hàng có thể bán giải chấp, gây hiệu ứng dây chuyền khiến giá lao dốc không phanh. Nhận thấy rủi ro, Tesla đã phải siết chặt quy định, giới hạn khoản vay ở mức thấp hơn giữa 3,5 tỷ USD hoặc 25% giá trị cổ phiếu thế chấp.
Tính đến năm ngoái, Musk đã thế chấp 236 triệu cổ phiếu Tesla, trị giá khoảng 100 tỷ USD. Dù hiện không còn khoản vay nào liên quan, những con số này vẫn cho thấy cách vận hành dòng vốn đầy táo bạo của vị tỷ phú.
Những nước cờ tài chính của Musk không ít lần khiến giới đầu tư lo ngại. Quỹ Founders Fund của Peter Thiel - một nhà đầu tư vào SpaceX - từng bày tỏ sự e ngại về việc Musk ưu tiên lợi ích cá nhân hơn cổ đông.
Giáo sư luật Ann Lipton tại Đại học Colorado Boulder nhận định, đây rõ ràng là các giao dịch có xung đột lợi ích. Bà gọi đây là "rủi ro cố hữu" khi đầu tư vào một cá nhân điều hành quá nhiều công ty cùng lúc.
"Ông ấy là một người bán hàng xuất sắc. Nếu bạn tin ông có thể thuyết phục thị trường, bạn sẽ chấp nhận. Nhưng rõ ràng điều này không hẳn có lợi cho cổ đông", giáo sư Lipton bình luận.
