Các tàu thuyền qua eo biển Hormuz hôm 27/4 (Ảnh: Reuters).
Một số tuyến cáp quang chạy dọc đáy biển của eo biển này, kết nối các quốc gia từ Ấn Độ và Đông Nam Á với châu Âu thông qua các quốc gia vùng Vịnh và Ai Cập.
Vì sao cáp ngầm lại tối quan trọng?
Cáp ngầm là các hệ thống cáp quang hoặc cáp điện được đặt dưới đáy biển. Theo ITU - cơ quan chuyên môn về công nghệ kỹ thuật số của Liên hợp quốc, cáp ngầm đóng vai trò hạ tầng trọng yếu kết nối các lục địa để truyền tải dữ liệu Internet (hơn 99% lưu lượng toàn cầu) và điện năng. Chúng có tuổi thọ khoảng 25 năm, đóng vai trò "mạch máu" cho thương mại và viễn thông quốc tế
Hệ thống này cũng tham gia truyền tải điện giữa các quốc gia, rất cần thiết cho các dịch vụ đám mây và liên lạc trực tuyến.
Các quốc gia Vùng Vịnh, đặc biệt là Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Ả rập Xê út, đã đầu tư hàng tỷ đô la vào trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở hạ tầng kỹ thuật số để đa dạng hóa nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Cả hai quốc gia này đều đã thành lập các công ty AI quốc gia phục vụ khách hàng trên khắp khu vực - tất cả đều dựa vào cáp ngầm dưới biển để truyền dữ liệu với tốc độ cực nhanh.
Các tuyến cáp chính đi qua eo biển Hormuz bao gồm tuyến Á-Phi-Âu 1 (AAE-1), kết nối Đông Nam Á với châu Âu qua Ai Cập, với các điểm đổ bộ tại UAE, Oman, Qatar và Ả rập Xê út; mạng lưới FALCON, kết nối Ấn Độ và Sri Lanka với các quốc gia vùng Vịnh, Sudan và Ai Cập; và Hệ thống cáp quốc tế Gulf Bridge, liên kết tất cả các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm cả Iran.
Các mạng lưới bổ sung đang được xây dựng, bao gồm một hệ thống do Ooredoo của Qatar dẫn đầu.
Quá nhiều rủi ro
Mặc dù tổng chiều dài cáp ngầm dưới biển đã tăng lên đáng kể trong giai đoạn 2014-2025, nhưng số lượng sự cố vẫn ổn định ở mức khoảng 150-200 sự cố mỗi năm, theo Ủy ban Bảo vệ Cáp Quốc tế (ICPC). Trong đó, hành vi phá hoại có chủ đích vẫn là một rủi ro, nhưng 70-80% sự cố là do các hoạt động vô tình của con người gây ra, chủ yếu là đánh bắt cá và do mỏ neo tàu, theo ICPC và các chuyên gia.
Các rủi ro khác bao gồm dòng hải lưu, động đất, núi lửa dưới biển và bão, theo ông Alan Mauldin, Giám đốc nghiên cứu tại công ty nghiên cứu viễn thông TeleGeography. Ngành công nghiệp giải quyết những rủi ro này bằng cách chôn cáp ngầm, bọc thép và lựa chọn các tuyến đường an toàn, ông Mauldin cho biết thêm.
Cuộc chiến tranh Iran đã gây ra sự gián đoạn chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu và cơ sở hạ tầng khu vực, bao gồm cả việc tấn công các trung tâm dữ liệu của dịch vụ web Amazon ở Bahrain và UAE.
Cáp ngầm dưới biển cho đến nay vẫn chưa bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại rủi ro gián tiếp từ các tàu bị hư hại vô tình va phải cáp do kéo neo.
Một sự cố tương tự đã xảy ra vào năm 2024, khi một tàu thương mại bị lực lượng Houthi tấn công trôi dạt trên Biển Đỏ và làm đứt cáp bằng mỏ neo. Theo TeleGeography, mức độ ảnh hưởng đối với các tuyến cáp đến khả năng kết nối ở các quốc gia vùng Vịnh còn nhìn vào phần lớn vào mức độ phụ thuộc của từng nhà khai thác mạng và các giải pháp thay thế mà họ có.
Việc sửa chữa các tuyến cáp bị hư hỏng trong khu vực xung đột đặt ra những thách thức. Mặc dù việc sửa chữa về mặt vật lý không quá phức tạp, nhưng các quyết định của chủ tàu sửa chữa và các công ty bảo hiểm cũng có thể bị ảnh hưởng bởi nguy cơ hư hại do giao tranh hoặc sự hiện diện của thủy lôi, các chuyên gia cho biết.
Ngoài ra, còn có vấn đề về giấy phép tiếp cận vùng lãnh hải, điều này làm gia tăng khó khăn. "Thông thường, một trong những vấn đề lớn nhất khi sửa chữa là bạn phải xin giấy phép vào vùng biển nơi xảy ra thiệt hại. Điều đó đôi khi có thể mất rất nhiều thời gian và có thể là nguồn gốc lớn nhất của vấn đề", ông Mauldin nói.
Sau khi xung đột kết thúc, các bên tham gia trong ngành cũng sẽ phải đối mặt với thách thức khảo sát lại đáy biển để xác định vị trí cáp an toàn và tránh các tàu hoặc vật thể có thể đã chìm trong các cuộc xung đột, ông nói.
Mặc dù hư hỏng tiềm tàng đối với cáp ngầm sẽ không gây mất kết nối hoàn toàn nhờ các liên kết trên đất liền nhưng các chuyên gia đều cho rằng hệ thống vệ tinh không phải là một giải pháp thay thế khả thi, vì chúng không thể xử lý cùng một lượng lưu lượng truy cập và đắt hơn.
"Không phải đơn giản là bạn chỉ cần chuyển sang vệ tinh. Đó không phải là một giải pháp thay thế", chuyên gia Mauldin nói, lưu ý rằng vệ tinh dựa vào các kết nối với mạng lưới trên đất liền và phù hợp hơn cho các vật thể đang di chuyển, như máy bay và tàu thuyền.
Mạng lưới quỹ đạo Trái Đất tầm thấp như Starlink là "một giải pháp chuyên biệt, hiện chưa thể mở rộng quy mô cho hàng triệu người dùng", ông Kotkin nói thêm.
