8 tuần kể từ khi xung đột nổ ra tại Trung Đông, nền kinh tế toàn cầu vẫn đang chao đảo. Giữa lúc tuyến hàng hải huyết mạch Hormuz gần như tê liệt, một "quả bom" khác vừa được kích nổ trên thị trường tài chính.
Các tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) - một trong những gã khổng lồ sản xuất dầu mỏ - chính thức tuyên bố rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và liên minh OPEC+ kể từ ngày 1/5.
Động thái này không chỉ là thay đổi kỹ thuật. Với giới đầu tư, đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy trật tự năng lượng toàn cầu đang dịch chuyển, nơi lợi ích quốc gia và sự linh hoạt bắt đầu lấn át các cam kết tập thể kéo dài hàng thập kỷ.
UAE chính thức tuyên bố rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và liên minh OPEC+ kể từ ngày 1/5 (Ảnh: Reuters).
UAE “cởi trói” hạn ngạch: Bài toán lợi nhuận lên ngôi
Ở góc nhìn thị trường, thời điểm UAE rút lui không hề ngẫu nhiên.
Theo Rystad Energy, công ty nghiên cứu năng lượng hàng đầu, việc mất đi một thành viên có công suất 4,8 triệu thùng/ngày là cú giáng mạnh vào OPEC. Ông Jorge Leon, Giám đốc phân tích địa chính trị của Rystad, nhận định rằng khi nhu cầu năng lượng toàn cầu tiến gần đến mức đỉnh, phép tính của các nhà sản xuất đang thay đổi rất nhanh.
"Việc chờ đến lượt trong hệ thống hạn ngạch ngày càng giống như bỏ lỡ cơ hội kiếm tiền", ông Leon nhấn mạnh. Nhận định này chỉ ra cốt lõi của vấn đề, đó là UAE không muốn tiếp tục bị trói buộc bởi những giới hạn sản lượng do OPEC áp đặt, nhất là khi họ sở hữu năng lực khai thác lớn với chi phí cạnh tranh.
Trong tuyên bố chính thức, UAE khẳng định đã đến lúc họ tập trung vào lợi ích quốc gia và thích ứng với một "kỷ nguyên năng lượng mới". Quốc gia này cho biết họ đã hy sinh quá nhiều vì lợi ích chung của liên minh và giờ là lúc phải hành động để phục vụ thị trường tốt hơn.
Bộ trưởng Năng lượng UAE, Suhail Mohamed al-Mazrouei, nói với Reuters rằng đây là một quyết định chính sách độc lập. Ông khẳng định Abu Dhabi đã đánh giá cẩn trọng các chính sách sản lượng hiện tại và tương lai, đồng thời hoàn toàn không tham vấn Saudi Arabia trước khi đưa ra tuyên bố.
Sự suy yếu của một đế chế
Sự rời đi của UAE một lần nữa phơi bày sự suy giảm quyền lực của OPEC. Được thành lập vào năm 1960 để đối trọng với nhóm "Seven Sisters" (các tập đoàn dầu khí phương Tây), OPEC từng là thế lực chi phối hoàn toàn thị trường năng lượng.
Theo The New York Times, đỉnh cao quyền lực của tổ chức này là vào thập niên 1970. Lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973 đã tạo ra cú sốc toàn cầu, chứng minh khả năng thao túng giá của OPEC. Khi đó, họ nắm giữ hơn 50% nguồn cung thế giới.
Tuy nhiên, vị thế đó đã không ngừng xói mòn. Sự bùng nổ của dầu đá phiến tại Mỹ năm 2016 đã buộc OPEC phải bắt tay với Nga để lập ra OPEC+, nhằm vớt vát khả năng điều tiết thị trường.
Trước khi chiến sự bùng nổ vào cuối tháng 2 vừa qua, OPEC cung cấp hơn 25% sản lượng toàn cầu. Theo các chuyên gia, nếu không còn sự góp mặt của UAE, con số này sẽ rơi xuống chỉ còn hơn 20%.
Thực tế, OPEC chỉ thực sự có "đòn bẩy" khi thị trường khan hiếm nguồn cung. Nhưng ngay cả trong bối cảnh hiện tại, các chính sách của họ cũng đang tỏ ra kém hiệu quả.
Việc tổ chức này tuyên bố tăng hạn ngạch thêm 206.000 thùng/ngày trong tháng 5 bị đánh giá là vô tác dụng, bởi dòng chảy dầu mỏ thực chất đang bị chặn đứng ở khâu vận chuyển.
Nút thắt cổ chai và sự dịch chuyển quyền lực
Thị trường dầu mỏ hiện tại không chỉ đối mặt với bài toán sản lượng, mà còn là rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng. Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - đang bị phong tỏa.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đến giữa tháng 3, các nước vùng Vịnh đã phải "đóng băng" khoảng 10 triệu thùng/ngày, tương đương 10% nguồn cung toàn cầu. Tình trạng đe dọa và các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền khiến hoạt động xuất khẩu bị gián đoạn nghiêm trọng.
Sự bất ổn này cũng khoét sâu thêm những rạn nứt nội khối. UAE từng công khai chỉ trích OPEC vì thiếu sự hỗ trợ khi họ phải hứng chịu các đợt tấn công từ Iran. Ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, mới đây cũng thẳng thắn nhận định các nước vùng Vịnh đang "yếu kém nhất từ trước đến nay" về mặt chính trị và quân sự.
Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt về kinh tế và ảnh hưởng khu vực giữa UAE và Saudi Arabia cũng là giọt nước tràn ly. Hai nước từng là đồng minh thân cận nhưng đã rạn nứt rõ rệt, đỉnh điểm là vụ Saudi Arabia không kích một lô hàng vũ khí được cho là của lực lượng do UAE hậu thuẫn tại Yemen hồi cuối năm ngoái.
Việc UAE rời đi giáng một đòn nặng vào các nhóm xuất khẩu dầu trong bối cảnh cuộc chiến tại Trung Đông gây ra cú sốc năng lượng lịch sử và làm rung chuyển kinh tế toàn cầu (Ảnh: TOI).
Dù vậy, theo giới phân tích, tác động dài hạn của việc UAE rời OPEC vẫn cần thời gian để kiểm chứng. Trước mắt, bài toán cấp bách nhất đối với nền kinh tế toàn cầu vẫn là làm sao khơi thông lại tuyến huyết mạch Hormuz.
Ngược lại, chỉ khi Hormuz thực sự hoạt động trở lại bình thường, những chuyển dịch sâu sắc trong cán cân quyền lực năng lượng toàn cầu mới hiện rõ trên thị trường.
