Ở Đài Loan (Trung Quốc) - “thủ phủ bán dẫn” thế giới, nơi đặt trụ sở của những “gã khổng lồ” như TSMC, MediaTek, UMC hay ASE Group - đào tạo nhân lực bán dẫn luôn gắn chặt với yêu cầu của sản xuất thực tế.
Trong môi trường cạnh tranh cao ấy, sinh viên phải hiểu quy trình, sử dụng công cụ, nhận diện vấn đề kỹ thuật và phối hợp hiệu quả trong hệ thống công nghiệp.
Từ kinh nghiệm từng đảm nhiệm các vị trí kỹ thuật tại Powertech Technology, ITRI, INPAQ Technology (thuộc Tập đoàn Walsin) và trực tiếp giảng dạy trong lĩnh vực bán dẫn tại Asia University, PGS. TS. Yu-Ming Peng, Phó Giáo sư ngành Công nghệ bán dẫn tại Asia University, Đài Loan (Trung Quốc) cho rằng, cơ hội trong ngành bán dẫn rất lớn nhưng chỉ dành cho những người có mức độ sẵn sàng cao.
Điểm nghẽn không nằm ở số lượng, mà ở năng lực sẵn sàng làm việc
Ngành bán dẫn đang khát nhân lực, nhưng không phải sinh viên nào sau đào tạo cũng có thể đáp ứng ngay yêu cầu tuyển dụng. Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở đâu?
- Khoảng cách này nằm ở mức độ sẵn sàng nghề nghiệp. Một sinh viên có thể hoàn thành chương trình học, nhưng nếu thiếu trải nghiệm với công cụ mô phỏng, quy trình sản xuất và các dự án kỹ thuật, các em khó đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.
Bán dẫn là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng kỹ thuật vững, sự cân bằng giữa lý thuyết và thực hành. Lý thuyết giúp người học hiểu bản chất công nghệ, trong khi thực hành là bước chuyển hóa kiến thức thành năng lực nghề nghiệp cụ thể. Khi thiếu một trong hai yếu tố, sinh viên sẽ gặp khó khăn trong việc giải quyết các bài toán thực tế từ doanh nghiệp.
Đây cũng là lý do các chương trình đào tạo gắn với hệ sinh thái công nghiệp, như Asia Vietnam, thiết kế lộ trình học từ nền tảng đến ứng dụng thực tế thông qua các dự án tại phòng lab, chương trình thực tập tại các doanh nghiệp và viện nghiên cứu.
Theo ông, đâu là những yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng của một chương trình đào tạo bán dẫn trong bối cảnh ngành đang thay đổi nhanh?
- Một chương trình đào tạo bán dẫn hiệu quả thường thể hiện qua ba yếu tố:
Thứ nhất là nền tảng lý thuyết vững. Sinh viên cần được đào tạo bài bản về điện tử, vật liệu, công nghệ quy trình, mạch và các khái niệm ở cấp độ hệ thống. Đây là nền tảng giúp người học hiểu nguyên lý phía sau công nghệ.
Thứ hai là thực hành được thiết kế theo lộ trình. Người học nên tiếp cận từ phòng lab, công cụ mô phỏng đến dự án và tình huống doanh nghiệp. Thay vì chỉ làm quen thao tác kỹ thuật, sinh viên cần hiểu cơ sở của các quyết định thiết kế, cách tối ưu tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, cải thiện quy trình và đánh giá hiệu năng hệ thống.
Thứ ba là khả năng cập nhật của chương trình trước những thay đổi của ngành. Khi AI, đóng gói tiên tiến, thiết kế hệ thống và tích hợp dữ liệu ngày càng quan trọng, đào tạo bán dẫn không thể chỉ dựa trên giáo trình cố định. Nội dung cần được điều chỉnh theo vấn đề thực tế, yêu cầu từ doanh nghiệp và xu hướng công nghệ mới.
Hướng đi cho sinh viên Việt Nam từ “thủ phủ bán dẫn” thế giới
Điều gì trong hệ sinh thái Đài Loan (Trung Quốc) giúp nơi đây vừa là một trong những trung tâm sản xuất chip hàng đầu thế giới, vừa đào tạo được đội ngũ nhân lực bán dẫn chất lượng cao?
- Điểm khác biệt lớn nhất của Đài Loan nằm ở hệ sinh thái phát triển nhân tài. Giáo dục bán dẫn không chỉ là hoạt động của riêng trường đại học, mà có sự tham gia của đại học, viện nghiên cứu, chính phủ và doanh nghiệp.
Hệ thống này bao trùm nhiều tầng: giáo dục kỹ thuật, đào tạo đại học và sau đại học, viện nghiên cứu, chương trình đào tạo nội bộ của doanh nghiệp, cùng các hình thức hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp. Nhờ đó, sinh viên có điều kiện tiếp cận sớm với các lĩnh vực như sản xuất, thiết kế, đóng gói, kiểm thử và ứng dụng ở cấp độ hệ thống.
Nếu thiết bị và công nghệ là “sức mạnh cứng” của ngành bán dẫn, thì lợi thế cạnh tranh dài hạn nằm ở đội ngũ nhân lực có năng lực thực hành, tư duy hệ thống và khả năng làm việc trong toàn chuỗi giá trị.
Sự ổn định của quy trình, việc nâng cao tỷ lệ thành phẩm hay tạo ra khác biệt trong thiết kế phụ thuộc rất lớn vào chất lượng đội ngũ nhân sự.
Trong 5-10 năm tới, ngành bán dẫn sẽ thiếu nhân lực mạnh nhất ở những khâu nào, và người học cần chuẩn bị những năng lực gì để bắt kịp?
- Ngành bán dẫn Đài Loan đang thiếu hụt khoảng 34.000 lao động. Những thiếu hụt dai dẳng nhất tập trung ở ba nhóm lớn: sản xuất và kiểm soát chất lượng, nghiên cứu và phát triển, vận hành - hỗ trợ kỹ thuật - bảo trì. Trong đó, ở nhóm vận hành và bảo trì, tỷ lệ cung - cầu chỉ khoảng 0,2, tức số vị trí tuyển dụng nhiều gấp 5 lần số người ứng tuyển.
Trong thời gian tới, nhu cầu nhân lực sẽ tiếp tục tăng ở các vị trí kỹ thuật then chốt như kỹ sư quy trình, bảo trì thiết bị, đóng gói, kiểm thử, nghiên cứu và phát triển (R&D), đặc biệt trong các lĩnh vực chip AI và thiết kế hệ thống.
Vì vậy, người học cần chuẩn bị nền tảng kỹ thuật vững, khả năng làm việc chính xác, tư duy hệ thống và kinh nghiệm thực hành đủ sâu. Trong ngành bán dẫn, lợi thế không thuộc về người vào ngành sớm nhất, mà thuộc về người có thể bước vào công việc với mức độ sẵn sàng cao nhất.
Với chương trình học 2 năm tại Việt Nam, 2 năm tại Đài Loan như Asia Vietnam, lộ trình này tạo ra lợi thế khác biệt gì cho sinh viên khi bước vào ngành bán dẫn?
- Lợi thế của mô hình này nằm ở lộ trình đào tạo theo từng giai đoạn, giúp người học phát triển năng lực tuần tự thay vì tiếp cận môi trường công nghiệp khi chưa đủ nền tảng.
Trong giai đoạn đầu tại Việt Nam, sinh viên tập trung xây dựng kiến thức cốt lõi về điện tử, vật liệu, mạch và tư duy hệ thống nền tảng để hiểu bản chất công nghệ.
Khi chuyển sang Đài Loan, người học sẽ tham gia sâu hơn vào môi trường gắn với hệ sinh thái bán dẫn, từ phòng lab, dự án đến các nội dung liên quan trực tiếp tới thiết kế, sản xuất, kiểm thử và kiểm soát chất lượng.
Lộ trình này giúp sinh viên từng bước làm quen với chuẩn kỹ thuật, ngôn ngữ chuyên môn và tác phong công nghiệp, từ đó rút ngắn khoảng cách giữa học tập và công việc.
Từ góc nhìn của nhà tuyển dụng toàn cầu, sinh viên tốt nghiệp Asia Vietnam sẽ được đánh giá cao hơn không chỉ vì bằng cấp học thuật thuộc Top 500 thế giới (theo Times Higher Education World University Rankings 2026), mà vì mức độ sẵn sàng tham gia vào chuỗi giá trị bán dẫn quốc tế.
