Điện thoại di động đã trở thành “trung tâm điều khiển” của đời sống hiện đại: từ công việc, học tập, giải trí cho đến thanh toán, quản lý nhà cửa và kết nối xã hội (ảnh: Đoàn Thủy).
Các nghiên cứu chỉ ra rằng những gián đoạn này đang làm giảm khả năng tập trung và thậm chí làm chậm thời gian phản ứng tổng thể của con người.
Năm 2022, các nhà tâm lý học từ Đại học Arkansas (Mỹ) và Đại học Plymouth (Anh) đã tiến hành một thử nghiệm. Một nhóm sinh viên đại học được yêu cầu hoàn thành các bài kiểm tra nhận thức trong khi thường xuyên bị gián đoạn bởi tiếng rung điện thoại và âm thanh thông báo do máy tính tạo ra.
Kết quả cho thấy, sinh viên phản ứng chậm hơn với các nhiệm vụ khi bị thông báo từ điện thoại làm gián đoạn, so với các âm thanh khác.
Phát hiện này tương đồng với nghiên cứu năm 2016 của Đại học Catholic Hàn Quốc, vốn chỉ ra rằng người dùng phản ứng chậm hơn và mắc lỗi nhiều hơn khi bị thông báo điện thoại làm phiền. Điều đáng lo ngại là đây chỉ là phần nổi của một tảng băng chìm nguy hiểm.
Những tiếng rung "xấu"
Khoảng 65 - 80 % người dùng phản ứng ngay với các thông báo cá nhân và mạng xã hội; với công việc, tỷ lệ này chỉ khoảng 30 – 40% (ảnh: Jutharat Pinpan/Getty Images).
Kể từ khi iPhone ra đời năm 2007, người dùng nhanh chóng quen thuộc với tiếng rung điện thoại, và các ứng dụng ngày càng gửi thông báo thường xuyên hơn. Tuy nhiên, mỗi lần rung đều gây ra sự gián đoạn, làm xáo trộn sự tập trung và quy trình làm việc, dẫn đến trở ngại trong việc thực hiện nhiệm vụ, thậm chí chỉ là một ý nghĩ.
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí "Máy tính trong Hành vi con người" đã đi sâu hơn, đo lường những tác động tiêu cực này. Các nhà khoa học Pháp phát hiện rằng việc nhận thông báo trên điện thoại thông minh gây ra khoảng 7 giây trì hoãn trong quá trình xử lý nhận thức.
Thông báo cũng khiến đồng tử của người tham gia giãn ra, một chỉ báo vô thức của cảm xúc tăng cao như sợ hãi và hưng phấn.
Nghiên cứu này cũng lý giải tại sao tiếng rung điện thoại thông minh có thể gây mất tập trung hơn các âm thanh khác. Tiếng rung điện thoại có mức độ liên quan được cảm nhận đặc biệt cao. Con người có xu hướng diễn giải âm thanh này như một yêu cầu phải chú ý.
Chúng ta có thể đã hình thành thói quen thông qua các thông báo nhạy cảm về thời gian như trò chuyện công việc và thông báo giao hàng, để diễn giải tiếng rung điện thoại thông minh là khẩn cấp và đáng để tạm dừng một nhiệm vụ khác để tập trung.
Điện thoại thông minh cũng kích thích cảm xúc của chúng ta theo cách mà các âm thanh khác không làm được, thể hiện qua việc đồng tử của con người có thể giãn ra chỉ từ âm thanh hoặc rung của điện thoại.
Làm thế nào để xử lý những gián đoạn?
Nhiều người cho rằng cách tốt nhất để tránh bị phiền bởi thông báo điện thoại là tắt chúng đi, nhưng điều đó không đơn giản như vậy.
Thông báo trên điện thoại thông minh hiện là một chủ đề nóng trong khoa học hành vi. Một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí "Tâm lý học Phương tiện truyền thông đại chúng" đã tiến hành thử nghiệm có kiểm soát ngẫu nhiên với hơn 200 người dùng Android, độ tuổi 18-30.
Một nửa số người tham gia được yêu cầu tắt thông báo trên điện thoại trong một tuần. Việc sử dụng điện thoại của họ được theo dõi qua một ứng dụng do các nhà nghiên cứu tạo ra.
Kết quả cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về tổng thời gian sử dụng điện thoại giữa hai nhóm. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tần suất nhận thông báo có liên quan nhiều hơn đến năng suất so với tổng thời gian sử dụng màn hình.
Việc tắt thông báo đi kèm với một thách thức khác: nỗi sợ bỏ lỡ (FOMO). Đây là một trạng thái lo lắng, bất an vì nghĩ rằng mình đang bỏ lỡ điều gì đó quan trọng hoặc thú vị, và nó có thể dẫn đến mức độ lo âu gây xao nhãng tinh thần không kém gì chính chiếc điện thoại.
Vậy, chúng ta có thể làm gì trước tác động của điện thoại đối với năng suất hoạt động của mình?
Thật không may, không có câu trả lời đơn giản. Có một số mẹo có thể giúp bạn tránh sử dụng điện thoại nhiều hơn cần thiết, chẳng hạn như thực sự để nó ra khỏi tầm nhìn, hoặc tốt hơn nữa, tham gia vào một hoạt động mà bạn thấy thú vị. Tuy nhiên, với mức độ phụ thuộc vào điện thoại thông minh của chúng ta ngày nay, đây là điều khó thực hiện.
