Giữa năm 2026, vàng giao dịch quanh ngưỡng 4.500 USD/ounce, cao gấp hơn 128 lần so với mức giá chính thức 35 USD/ounce từng tồn tại suốt nhiều thập kỷ trong thế kỷ trước. Con số này khiến không ít người đặt câu hỏi liệu vàng có phải là tài sản tăng giá mạnh nhất lịch sử hay không.
Tuy nhiên, theo Discovery Alert, hành trình tăng giá kéo dài 100 năm của vàng có thể được nhìn nhận theo một cách khác. Đó không chỉ là câu chuyện của kim loại quý, mà còn phản ánh sự thay đổi sức mua của đồng USD qua nhiều thế hệ.
Vàng tăng hơn 21.000% trong một thế kỷ, từ 35 lên 4.500 USD một ounce (Ảnh: GoldSilver).
Khi vàng từng không có "giá" theo nghĩa thị trường
Trong nhiều thập kỷ đầu thế kỷ 20, vàng gần như không được định giá bởi cung cầu. Theo Đạo luật Bản vị vàng năm 1900 của Mỹ, một USD được pháp luật quy định tương đương một phần cố định của vàng. Điều đó khiến giá vàng được giữ ở mức 20,67 USD/ounce trong thời gian rất dài. Vàng khi ấy không phải một tài sản đầu tư như hiện nay mà là nền tảng của hệ thống tiền tệ.
Bước ngoặt đầu tiên xuất hiện trong thời kỳ đại suy thoái. Năm 1933, chính quyền Tổng thống Franklin D. Roosevelt yêu cầu người dân giao nộp vàng cho Cục Dự trữ Liên bang với giá 20,67 USD/ounce. Chỉ một năm sau, Mỹ nâng giá vàng chính thức lên 35 USD/ounce thông qua Đạo luật Dự trữ Vàng. Quyết định này đồng nghĩa đồng USD bị phá giá khoảng 41% so với vàng chỉ trong một bước đi hành chính.
Từ năm 1944 đến 1971, hệ thống Bretton Woods tiếp tục duy trì mức giá vàng 35 USD/ounce. Khi đó, USD được neo với vàng còn nhiều đồng tiền lớn trên thế giới lại neo vào USD. Mỹ cam kết đổi 35 USD lấy một ounce vàng cho các chính phủ nước ngoài.
Tuy nhiên, theo GoldSilver, lượng USD lưu hành ngày càng tăng nhanh hơn lượng vàng dự trữ, khiến niềm tin vào cơ chế này dần suy giảm.
Cú sốc năm 1971 và thời kỳ vàng được định giá tự do
Phản ứng diễn ra rất nhanh. Cuối năm 1971, giá vàng lên 43 USD/ounce. 2 năm sau, kim loại quý này đã vượt 120 USD/ounce. Trong suốt thập niên 1970, hàng loạt yếu tố như lạm phát cao, khủng hoảng dầu mỏ và bất ổn địa chính trị đã đẩy giá vàng tăng mạnh.
Đến tháng 1/1980, vàng lập đỉnh 850 USD/ounce, tương đương mức tăng hơn 2.300% chỉ trong chưa đầy một thập kỷ. Theo GoldSilver, đây không đơn thuần là câu chuyện vàng tăng giá. Nó phản ánh giai đoạn cung tiền mở rộng nhanh và sức mua của đồng tiền suy giảm.
Tuy nhiên, vàng không phải lúc nào cũng đi lên. Sau khi Chủ tịch Fed Paul Volcker nâng lãi suất lên gần 20% để chống lạm phát, môi trường đầu tư thay đổi hoàn toàn. Lợi suất trái phiếu Mỹ trở nên hấp dẫn hơn trong khi vàng không tạo ra dòng tiền.
Từ đỉnh 850 USD năm 1980, giá vàng giảm về khoảng 252 USD/ounce vào năm 1999, mất gần 70% giá trị. Đây cũng là một trong những giai đoạn thị trường giá xuống dài nhất của kim loại quý.
Dù duy trì đà tăng dài hạn, thị trường vàng cũng trải qua những chu kỳ thanh lọc khắc nghiệt gắn liền với chính sách lãi suất (Ảnh: Capital.com).
Vì sao vàng vẫn duy trì trên 4.000 USD trong năm 2026?
Bước sang thế kỷ 21, thị trường vàng trải qua 3 chu kỳ lớn.
Sau đó, giai đoạn 2012-2018 là thời kỳ điều chỉnh và tích lũy khi chính sách tiền tệ dần được bình thường hóa.
Chu kỳ hiện tại bắt đầu từ năm 2019 và tăng tốc sau đại dịch Covid-19. Ba yếu tố đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc thị trường gồm các gói kích thích quy mô lớn trong đại dịch, sự thay đổi trong chiến lược dự trữ của nhiều quốc gia sau xung đột Nga - Ukraine và tình trạng lạm phát kéo dài từ năm 2021.
Kết quả là vàng liên tiếp phá các mốc tâm lý quan trọng. Tháng 3/2025, giá vượt 3.000 USD/ounce. Đến tháng 10 cùng năm, thị trường chinh phục ngưỡng 4.000 USD/ounce trước khi lập đỉnh lịch sử 5.589 USD vào tháng 1/2026. Hiện vàng giao dịch quanh 4.500 USD/ounce.
Điều đáng chú ý là nếu quy đổi theo lạm phát, đỉnh 850 USD năm 1980 chỉ tương đương khoảng 3.200 USD theo sức mua của năm 2026. Điều đó đồng nghĩa mức giá hiện nay không chỉ là đỉnh danh nghĩa mà còn là đỉnh lịch sử thực sự xét theo sức mua.
Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) cho thấy các ngân hàng trung ương đã mua ròng 244 tấn vàng chỉ trong quý I/2026. Đây được xem là một trong những động lực quan trọng nhất hỗ trợ thị trường hiện nay. Bên cạnh đó, môi trường kinh tế với lạm phát PCE khoảng 3,8% trong khi tăng trưởng GDP chỉ đạt 1,6% cũng làm gia tăng nhu cầu tìm kiếm các tài sản được xem là nơi lưu giữ giá trị.
Theo Discovery Alert, bài học lớn nhất từ lịch sử giá vàng không nằm ở việc vàng tăng bao nhiêu lần. Điều đáng chú ý hơn là vai trò của vàng như một thước đo phản ánh sự thay đổi sức mua của tiền pháp định qua thời gian.
Sau một thế kỷ, hành trình từ 35 USD lên khoảng 4.500 USD/ounce cho thấy vàng vẫn là một trong những tài sản được theo dõi sát nhất mỗi khi xuất hiện những thay đổi lớn trong môi trường tiền tệ toàn cầu.
