Cư dân mạng không chấp nhận lời giải thích của Châu Đăng Khoa về câu hát gây tranh luận “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”

Châu Đăng Khoa lên tiếng nhưng vẫn không thuyết phục được dư luận

Bài hát Người Việt Mình Thương Nhau được sáng tác bởi nhạc sĩ Châu Đăng Khoa, do ca sĩ Cẩm Ly và Hòa Minzy thể hiện nhận được nhiều ý kiến trái chiều về phần ca từ. Câu hát “ lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu ” bị nhiều người nghe nhận xét là đi ngược lại quy luật thực tế của tự nhiên và ý nghĩa của thành ngữ quen thuộc " lúa chín cúi đầu ".

Trước những ý kiến trái chiều, tối 27/4, Châu Đăng Khoa đã trình bày rõ ý nghĩa của phần lời và góc nhìn cá nhân thông qua bài đăng trên trang cá nhân. Nam nhạc sĩ cho biết bản thân trân trọng ý nghĩa khiêm nhường của câu thành ngữ gốc, nhưng anh chủ đích nhân cách hóa cây lúa thành biểu tượng của người Việt Nam để mở rộng tầng nghĩa. Theo anh, cụm từ " chẳng hề cúi đầu " không cổ vũ sự ngạo mạn mà đại diện cho tinh thần kiên cường, bất khuất trước nghịch cảnh hay mưa bom bão đạn. Đặt cạnh cụm từ "nước Nam", anh khẳng định câu hát mang thông điệp về khí phách dân tộc: Người Việt Nam có thể khiêm nhường nhưng chưa bao giờ chịu khuất phục.

Bài đăng của Châu Đăng Khoa nhanh chóng nhận về lượng tương tác lớn. Tuy nhiên, phần đông khán giả tiếp tục đưa ra các lập luận phản bác. Netizen cho rằng hình ảnh bông lúa đứng thẳng hoàn toàn vô nghĩa và không thể hiện được tính cách bất khuất. Bên cạnh đó, các bình luận khác đều cho rằng nếu tác giả muốn khắc họa sự hiên ngang, thẳng tắp và không chịu khuất phục của người Việt Nam thì hình ảnh cây tre mới là chất liệu văn học chuẩn xác nhất.

Nhiều người còn liệt kê các tác phẩm nghệ thuật kinh điển khác để chứng minh cây lúa luôn gắn liền với sự trĩu nặng mồ hôi công sức. Khán giả chỉ ra rằng dù lớn lên trong bom đạn, cây lúa vẫn trĩu hạt nuôi dưỡng cả dân tộc, đó mới là giá trị cốt lõi của hình ảnh này thay vì sự thẳng đứng kiêu ngạo.

Ngoài việc phân tích ngôn từ, một bộ phận lớn người dùng mạng xã hội cho rằng bài viết của Châu Đăng Khoa mang tính chất "chữa cháy" và "chống chế" do lời bài hát đã phát hành nên không thể sửa chữa. Nhiều bình luận bày tỏ sự bức xúc khi cho rằng nhạc sĩ đang lạm dụng tinh thần yêu nước để biện minh cho lỗi sai logic.

Trên mạng xã hội, khán giả liên tục để lại những bình luận phân tích về sự việc sau bài giải thích của Châu Đăng Khoa:

- Đồng ý nghệ thuật là sáng tạo nhưng trước khi bàn về sáng tạo, ta cũng nên đảm bảo được tính nhất quán. Bản chất cây lúa khi chín là phải 'cúi đầu', đó là quy luật sinh học chứ không còn nằm ở phạm trù quan điểm cá nhân. Việc dùng hình ảnh không cúi đầu để thể hiện tinh thần bất khuất thực sự thấy khiên cưỡng cực kỳ. Nếu muốn nói 'bất khuất', hình ảnh này phản tác dụng hoàn toàn vì theo cả tự nhiên lẫn văn hóa, nó mang nghĩa rỗng tuếch nhưng ngẩng cao.

- Cái câu "lúa chín cúi đầu" xuất phát từ quy luật thực tiễn, muốn ẩn dụ thì cũng phải bám vào cái nghĩa gốc, đổi từ trắng thành đen rồi bảo mở rộng tầng ý nghĩa, đến chịu.

- Trường hợp này dùng hình ảnh cây tre là hợp lý nhất. Châu Đăng Khoa muốn sáng tạo nhưng lựa chọn hình ảnh cây lúa, lấy đúng cụm từ mặc định về ý nghĩa khiêm nhường của cổ nhân rồi thêm chữ 'không' để diễn đạt sự kiêu hãnh của người Việt Nam thì thật sự khiên cưỡng và phản tác dụng.

- Cây tre mới hợp lý. Cây tre là hình tượng của anh dũng, kiên trung không khuất phục

Bài hát Người Việt Mình Thương Nhau gây tranh cãi

Trước đó vào ngày 23/4, Cẩm Ly và Hoà Minzy chính thức ra mắt MV Người Việt Mình Thương Nhau. Ca khúc do Châu Đăng Khoa chấp bút, mang thông điệp tôn vinh những nét đẹp văn hóa cùng tinh thần đoàn kết, yêu thương của người Việt.

MV gây chú ý lớn khi đánh dấu màn kết hợp mang tính giao thoa giữa giọng ca gạo cội Cẩm Ly và nữ ca sĩ trẻ Hòa Minzy. Với thông điệp tôn vinh những nét đẹp văn hóa, ngợi ca tinh thần đoàn kết và tình yêu thương của người Việt, sản phẩm được đánh giá cao về mặt ý nghĩa. Tuy nhiên, sản phẩm này nhanh chóng nhận về nhiều ý kiến trái chiều từ khán giả vì phần lời hát “ lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu ”. Một bộ phận lớn khán giả bày tỏ sự khó hiểu, cho rằng người viết lời đã đi ngược lại ý nghĩa quen thuộc của thành ngữ “ lúa chín cúi đầu ”, đồng thời làm sai lệch quy luật sinh trưởng tự nhiên.

Trong ngày ra mắt MV, một khán giả đã bình luận dưới bài đăng của Hoà Minzy thắc mắc về ý nghĩa câu "lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu" và được chính nữ ca sĩ phản hồi. Hoà Minzy cho biết câu này mang nghĩa bóng, nhưng nghĩa bóng cụ thể là gì thì cô không chú thích thêm.

Trước những ý kiến trái chiều, tối 27/4, Châu Đăng Khoa đã trình bày rõ ý nghĩa của phần lời và góc nhìn cá nhân thông qua bài đăng trên trang cá nhân. Anh xác nhận bản thân hiểu và trân trọng ý nghĩa về sự khiêm nhường của câu thành ngữ gốc. Tuy nhiên, với tác phẩm này, nam nhạc sĩ cho biết anh chủ đích chọn phương pháp nhân cách hóa, lấy cây lúa làm biểu tượng của người Việt Nam nhằm truyền tải một tầng nghĩa mở rộng hơn.

Theo nội dung bài đăng, Châu Đăng Khoa phân tích cụm từ "chẳng hề cúi đầu" không mang ý nghĩa cổ vũ cho sự ngạo mạn hay kiêu căng. Thay vào đó, hình ảnh đại diện cho sự kiên cường, không khuất phục trước nghịch cảnh, cường quyền hay mưa bom bão đạn. Đặt câu hát sát cạnh cụm từ "nước Nam", tác giả khẳng định đây không còn là câu chuyện của cá nhân mà là tư thế tinh thần của một dân tộc. Anh chốt lại thông điệp của bài hát: Người Việt Nam có thể khiêm nhường, nhưng chưa bao giờ là một dân tộc chịu cúi đầu. Anh cũng gửi lời cảm ơn đến những khán giả đã quan tâm và góp ý cho tác phẩm. Hiện tại, tranh cãi xoay quanh câu hát này vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Bài đăng giải thích ý nghĩa lời bài hát của Châu Đăng Khoa:

“Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”

Xin chào mọi người, mấy hôm nay mình có đọc được một vài ý kiến xoay quanh câu hát này trong ca khúc “Người Việt mình thương nhau”.

Trước hết, mình thật sự trân trọng tất cả những góp ý đó. Với một người viết nhạc như mình, khi mỗi câu hát được lắng nghe, được tranh luận, dù đồng cảm hay chưa , thì đều là điều đáng quý. Và mình nghĩ mình nên nói rõ hơn về những gì mình đã suy nghĩ khi viết ra câu hát này.

Mình hiểu câu “lúa chín cúi đầu” thường được dùng để nói về sự khiêm nhường: con người càng hiểu biết, càng thành công, càng có vị trí thì càng nên khiêm cung và tôn trọng người khác. Bản thân mình cũng rất trân trọng tinh thần đó.

Nhưng mình đã tự hỏi: nếu “lúa chín cúi đầu” là hình ảnh của sự khiêm nhường, thì trong bài hát này, mình có thể dùng hình ảnh cây lúa ở một tầng nghĩa mở rộng hơn được không? Và phần lời ca khúc “Người Việt mình thương nhau” vẫn bao hàm tinh thần đáng quý ấy nhưng mình đã gửi gắm vào hình ảnh cây lúa một tầng nghĩa mở rộng hơn.

Và đó là lúc mình viết:

“Nếu có kiếp sau thì xin vẫn làm

Thêm một lần làm người con của nước Nam

Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu

Thật tự hào làm người Việt Nam bấy lâu.

Hò là hò hò ơi ới hò

Sống là người Việt Nam

Hò là hò hò ơi ới hò

Mãi là người Việt Nam.

Thương nhau từ bom đạn

Tình người Việt Nam chứa chan…”

Câu hát này không được viết để phủ nhận sự khiêm nhường, cũng không phải để cổ vũ cho sự kiêu ngạo. Ở đây, “chẳng hề cúi đầu” không có nghĩa là ngạo mạn, mà là không khuất phục.

Không cúi đầu trước nghịch cảnh.

Không cúi đầu trước cường quyền.

Không cúi đầu trước mưa bom bão đạn.

Không cúi đầu trước những điều muốn bẻ gãy tinh thần dân tộc mình.

Đặt trong toàn bộ ngữ cảnh của đoạn chorus thì mình đang nói về một cảm xúc rất rõ: niềm tự hào khi được làm người Việt Nam.

Mình dùng chữ “nước Nam” ở câu liền trước không phải ngẫu nhiên. Mình không viết “người con của Việt Nam”, mà chọn “người con của nước Nam” vì “nước Nam” là một danh xưng gợi chiều sâu lịch sử - gợi nhớ đến tinh thần của cha ông từ những thời kỳ dựng nước, giữ nước, từ những lúc dân tộc mình phải đứng lên để bảo vệ bờ cõi và chủ quyền của mình.

Vì vậy, khi đặt cạnh nhau: “người con của nước Nam” và “chẳng hề cúi đầu”, thì đó không còn là câu chuyện của một cá nhân, mà là tư thế tinh thần của một dân tộc.

Hình ảnh cây lúa trong câu hát này không còn chỉ là một hình ảnh nông nghiệp đơn thuần. Với mình, đó là một biểu tượng. Đây là một hình ảnh ẩn dụ và nhân cách hoá. Cây lúa không còn chỉ là cây lúa. Cây lúa là người Việt Nam.

Mình hiểu rằng nếu tách riêng câu hát này ra, có thể sẽ có những cách hiểu khác nhau. Nhưng nếu đặt nó trong ngữ cảnh của toàn bộ bài hát - “người con của nước Nam”, “thương nhau từ bom đạn”, “người Việt mình thương nhau” - thì câu hát này không nói về sự ngạo mạn, mà nói về khí phách.

Với mình, “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” là hình ảnh rất đẹp của người Việt Nam: đã đi qua bão giông nhưng không gục ngã, đã chịu nhiều mất mát nhưng không mất lòng tự tôn, đã trưởng thành trong đau thương nhưng vẫn ngẩng cao đầu mà sống.

Một bên là cái cúi đầu của sự khiêm nhường.

Một bên là sự không cúi đầu của khí phách.

“NGƯỜI VIỆT MÌNH CÓ THỂ KHIÊM NHƯỜNG, NHƯNG CHƯA BAO GIỜ LÀ MỘT DÂN TỘC CÚI ĐẦU.”

Và đó là điều mình muốn gửi gắm, bằng tất cả sự chân thành, niềm tự hào và tình yêu dành cho người Việt mình.

Ảnh: FBNV