Vay vàng và 'sập'

Dở khóc với vay vàng

Năm 2009, Công ty Kinh doanh thủy hải sản Sài Gòn (APT) vay Ngân hàng Phương Nam (Southern Bank, sáp nhập vào Sacombank năm 2015) 5.833 lượng vàng SJC và khoản tiền mặt 100 tỉ đồng. Thời điểm đó mỗi lượng vàng có giá 17,66 triệu đồng, tương đương 103 tỉ đồng. Tại báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025, khoản vay vàng sau khi được đánh giá lại theo giá vàng niêm yết của ngân hàng cho vay có giá trị khoảng 891 tỉ đồng. Ngoài dư nợ gốc, doanh nghiệp (DN) còn phải chịu chi phí lãi vay và lãi quá hạn. Tính riêng với khoản vay vàng đến cuối năm 2025 lên tới khoảng 1.558 tỉ đồng. Để đòi nợ khoản vay này, năm 2022, Sacombank đã khởi kiện APT tại Tòa án nhân dân Q.Bình Tân, TP.HCM, yêu cầu DN thanh toán khoản nợ tạm tính đến ngày 15.2.2022 là 1.426 tỉ đồng, đồng thời tiếp tục tính lãi quá hạn theo các hợp đồng đã ký. Sacombank nhiều lần đưa khoản nợ ra đấu giá nhưng chưa thành công. Giá khởi điểm gần đây nhất vào năm 2025 là 317 tỉ đồng, thấp hơn nhiều so với dư nợ.

Nhìn lại, khoản nợ vàng của APT trong vòng 17 năm, giá vàng miếng SJC đã tăng gấp 10 lần. Gốc, lãi, phạt cứ ngày phình to khiến DN sa lầy vào đây không thể dứt ra nổi.

ẢNH: NGỌC THẮNG

Trong giới kinh doanh vàng, không ai không biết vụ vỡ nợ của tiệm vàng Tuấn Tài (TP.HCM) cách đây 16 năm. Tiệm vàng Tuấn Tài vay tiền và vàng của nhiều người và trả lãi suất 0,9 - 1,2%/tháng (tiền mặt). Có người cho vay 30 tỉ đồng, có người cho vay 100 - 200 lượng vàng… Trong quá trình kinh doanh, do giá vàng biến động, dẫn đến tiệm vàng này bị thua lỗ nặng nề, mất khả năng thanh toán.

Giá vàng tăng phi mã khiến các khoản vay ngày càng phình to, DN không chịu nổi, cá nhân cũng dở khóc dở cười. Anh L.S (trú tại TP.HCM) kể năm 2021 khi dịch Covid-19 xảy ra, mọi người hạn chế ra ngoài nên đầu tư chứng khoán lên ngôi. Ngặt cái là lúc này anh lại không có tiền mặt, thấy nhiều người mua cổ phiếu, anh đã mượn mẹ 2 lượng vàng miếng SJC bán được khoảng 110 triệu đồng, tương đương 55 triệu đồng/lượng. "Số tôi đen, cổ phiếu tôi mua giảm giá liên tục. Đến hạn trả nợ cho mẹ thì giá vàng lên gần 62 triệu đồng/lượng. Thấy vàng quá cao, lại vay mẹ nên tôi cứ chần chừ mãi. Giờ thì vàng đã trên 175 triệu đồng mỗi lượng, có thời điểm hơn 190 triệu đồng, gấp gần 4 lần lúc tôi bán nên khoản nợ vẫn treo và vẫn càng ngày càng phình to", anh L.S than thở.

Tương tự, chị Nguyễn Thanh (TP.HCM) hú vía với khoản nợ vàng. Vào đầu năm 2025, chị Thanh tìm mua một căn hộ ở P.Thủ Đức, TP.HCM, còn thiếu 1 tỉ đồng nên vay 30 chỉ vàng nhẫn của chị gái. Không ngờ mấy tháng sau, giá vàng tăng liên tục, lên đến 93 triệu đồng/lượng; chị Thanh quyết định đi vay ngân hàng gần 300 triệu đồng để mua số vàng trả nợ. "Chỉ trong vòng vài tháng tôi mất khoảng 60 triệu đồng vì giá vàng tăng. Nhưng nếu chần chừ để số nợ vàng này đến nay thì mỗi lượng phải bù lỗ khoảng 100 triệu đồng", chị Thanh nói.

Thận trọng đầu tư, lướt sóng vàng

Ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty vàng Đối tác mới, cảnh báo giá vàng biến động theo xu hướng tăng lên trong nhiều năm trở lại đây nên độ rủi ro là rất cao; trong khi nguyên tắc mượn vàng thì trả vàng, nên rất nhiều trường hợp người vay vàng không trả nổi. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều vụ phải đưa ra tòa. "Trong kinh doanh, khi giá vàng tăng cao thì thực hiện vay vàng bán xuống, còn khi giá xuống thì thực hiện vay tiền mua lên. Đã đầu cơ vào vàng vật chất thì phải cân đối, nếu không sẽ lỗ nặng. Tuy nhiên phương thức kinh doanh này hiện nay không dễ thực hiện khi ngân hàng dừng triển khai dịch vụ, giới kinh doanh chỉ có thể thực hiện khi quen biết nhau. Bài học kinh điển về vụ vỡ nợ của tiệm vàng Tuấn Tài những năm trước trong giới kinh doanh vàng đến nay vẫn còn đó", ông Trọng lưu ý.

Theo ông Nguyễn Ngọc Trọng, nhiều người nghĩ giá vàng lên cao, bán ra lấy vốn kinh doanh hay lướt sóng chờ giá vàng xuống mua trả nợ. Tuy nhiên, phương thức này chỉ có thể thực hiện trong ngắn hạn và chắc chắn xu hướng đi xuống. Còn giá vàng hiện là ẩn số, tăng giảm khó lường vì vậy không nên thực hiện vay mượn vàng hay tiền đồng đầu tư lướt sóng thời điểm này. Chưa kể năm 2025, lãi suất quanh mức 6 - 7%/năm, giá vàng tăng 70%. Hiện nay lãi suất tiết kiệm đã lên 8 - 9%/năm, dẫn đến lãi suất vay cũng tăng cao, những hợp đồng vay cũ cũng đã lên 12 - 14%/năm. Giá vàng thì biến động trong biên độ rộng khiến giới kinh doanh vàng còn thua lỗ, huống hồ người bình thường.

"Giới kinh doanh vàng thường tính theo giá vàng chứ không tính theo tiền. DN khi bán vàng ra thì phải mua lại vàng, họ ăn phần chênh lệch giá. Trong thời gian chưa mua lại được này mà giá tăng lên mạnh vài triệu đồng mỗi lượng thì coi như lỗ", ông Trọng giải thích thêm. Thực tế từ đầu tháng 3 đến nay, giá vàng có những ngày biến động biên độ rộng từ 1 - 5 triệu đồng/lượng, có những bước giá điều chỉnh 2 - 3 triệu đồng/lượng. "Giá vàng vẫn luôn là một ẩn số từng giờ, chứ không tính theo ngày như trước đây. Do đó, người dân cần thận trọng không nên sử dụng đòn bẩy tài chính hay bán khống vàng để đầu tư", ông Nguyễn Ngọc Trọng khuyên.

Cùng quan điểm, ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng VN, khuyến cáo người dân tuyệt đối không vay mượn tiền để mua vàng, bạc khi giá biến động nhằm tránh rủi ro thua lỗ; nếu có tích lũy vàng, bạc thì cũng chỉ nên dùng tiền nhàn rỗi, dài hạn và tuyệt đối không mua theo tâm lý đám đông.