Nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc chưa thông qua đã lạc hậu

ẢNH: NGỌC THẮNG

Cụ thể, người phụ thuộc là người có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 3 triệu đồng, tăng 2 triệu đồng so với hiện hành (đang là 1 triệu đồng).

Căn cứ Bộ Tài chính dựa vào để đưa ra tính toán, đề xuất như trên là mức thu nhập bình quân, mức chi tiêu bình quân và tiêu chí về thu nhập của hộ nghèo, hộ cận nghèo. Dự kiến, thông tư có hiệu lực từ ngày 1.7.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, phân tích, trong tính toán của Bộ Tài chính, dữ liệu chi tiêu bình quân đầu người được dùng làm cơ sở để tham chiếu là giai đoạn 2014 - 2024. Trong đó, thực tế chi tiêu của năm 2024 đã là 2,977 triệu đồng/người/tháng.

Mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 tăng hơn hẳn năm 2024. Vì vậy, áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/tháng (tương đương dữ liệu tại thời điểm năm 2024) cho người phụ thuộc từ năm 2026 là không phù hợp.

Nếu phân tích kỹ hơn, 2020 - 2024 là giai đoạn sau Covid-19 nên chi tiêu của người dân có sụt giảm, không phù hợp đem ra tính toán bình quân chi tiêu của người dân để so sánh.

Trong khi đó, ở giai đoạn bình thường của nền kinh tế, ví dụ 2014 - 2020, mức tăng chi tiêu tương đương là 15%/2 năm. Giả định, mức tăng chi tiêu của năm 2026 tăng 15% so với năm 2024, thì mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 sẽ tương đương 3,4 triệu đồng/người/tháng.

"Xét theo tiêu chí này, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc nâng lên 3 triệu đồng/tháng vẫn thấp, ít nhất nên áp dụng mức 3,4 triệu đồng/tháng", ông Tuấn nói.

Nên thả nổi ngưỡng thu nhập 

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên thường trực Hội Tư vấn thuế Việt Nam, lại khá đồng tình với đề xuất Bộ Tài chính đưa ra.

Tuy nhiên, theo ông Được, trong lần điều chỉnh này, mấu chốt cần quy định thêm rằng, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải được thả nổi.

ẢNH: TN

"Ngưỡng 1 triệu đồng/tháng có hiệu lực đến nay đã gần 13 năm mới xem xét điều chỉnh là rất lạc hậu. Thời gian tới, sau khi nâng lên, để ngưỡng này điều chỉnh theo sự thay đổi của chuẩn nghèo khu vực đô thị là cách xử lý phù hợp, không cần chờ đợi sửa luật, nghị định, thông tư quá rườm rà", ông Được nói.

Ở khía cạnh đề xuất thêm một căn cứ khác để tính toán, theo ông Tuấn, hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới.

"Ngưỡng điều kiện người phụ thuộc thì nên so sánh hệ quy chiếu chi phí thực tế mà người làm công ăn lương phải chi trả cho một người phụ thuộc, phù hợp với nhu cầu cơ bản của người phụ thuộc theo từng giai đoạn cũng như khu vực sống", ông Tuấn lý giải cho đề xuất trên.

Tương tự ông Được, ông Tuấn nhấn mạnh, cần áp dụng cơ chế thả nổi. Ví dụ, thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ tự động thay đổi tương ứng khi mức lương tối thiểu vùng thay đổi theo từng năm. Điều này giúp ngưỡng dễ dàng được xác định và phù hợp thực tế.