Tính tới nay, nhà máy đã vận hành ổn định, đưa 0,9 tỉ kWh mỗi năm về hệ thống lưới điện quốc gia - một kết quả đạt được trong thời gian được xem là kỷ lục với một dự án điện gió xuyên biên giới.
Bài toán 3 không và lời hứa không lùi bước
Savan 1 được xem là một trong những dự án tiêu biểu cho mô hình doanh nghiệp tư nhân đầu tư nguồn điện tái tạo tại nước ngoài và chủ động xây dựng hạ tầng truyền tải riêng để đưa điện về phục vụ hệ thống trong nước. Cách tiếp cận này giúp kiểm soát đầu ra, tránh điểm nghẽn "xây xong không phát được điện" - vấn đề từng xuất hiện trong nhiều dự án năng lượng.
Trở lại giai đoạn đầu tiên, ngày 9.1.2025, Bộ Kế hoạch và Đầu tư Lào chính thức trao hợp đồng tô nhượng cho Công ty TNHH MTV Điện gió Savan 1 – đơn vị thành viên của T&T Group. Hợp đồng có thời hạn 25 năm, quy mô dự án 495 MW, tổng mức đầu tư khoảng 768 triệu USD. Ngay khi ký kết, dự án đã xác lập 3 trụ cột then chốt: có hợp đồng mua bán điện với EVN, có phương án thu xếp vốn, và có chủ trương đầu tư tuyến truyền tải 220 kV riêng để đưa điện về Việt Nam.
Ngay từ đầu, T&T Group đã xác định đích đến: Hoàn thành giai đoạn 1 và vận hành thương mại ngay trong năm 2025
T&T Group cũng đặt ra tham vọng lớn: Hoàn thành giai đoạn 1 của dự án, với công suất dự kiến 300MW ngay trong tháng 12.2025. Đây là một tiến độ hiếm thấy với các dự án điện gió cùng loại, đặc biệt trong bối cảnh các dự án xuất khẩu điện từ Lào về Việt Nam trước đó đều cần nhiều năm triển khai, chủ yếu do phụ thuộc vào tiến độ lưới truyền tải và các thủ tục liên chính phủ.
Từ Việt Nam, một tổ công tác đặc biệt được thành lập với 5 thành viên chủ chốt. Nhiệm vụ của tổ là tới thực địa khảo sát, lên phương án chi tiết, chuẩn bị những bước đi đầu tiên cho giấc mơ đưa điện gió từ Lào về nước.
Anh Nguyễn Quốc Hạnh, Phó phòng Thi công phụ trách về cơ điện vẫn chưa thể quên những tháng ngày đầu tiên ấy. Sau hơn 2 giờ đi xe từ cửa khẩu Lao Bảo, khu vực công trường tương lai hiện ra trước mắt anh với một màu… xám xịt và 3 cái không: Không hạ tầng, không điện nước, không tiện ích.
Gió thổi tứ bề, cát bụi phủ trắng hai bên đường, nhiệt khô rang khiến việc thi công trở nên khắc nghiệt ngay từ những ngày đầu. Chưa kịp quen với thời tiết, tổ tiền phong ngay lập tức đối diện với khó khăn đầu tiên: Không có đường vào.
"Lúc đó đứng giữa rừng mới thấy bài toán lớn đến mức nào. Muốn làm điện gió thì phải đưa được thiết bị vào. Nhưng ngay cả việc vào được vị trí sẽ đặt turbine đã là chuyện rất khó", anh Hạnh nhớ lại.
Những cung đường kinh hoàng tại công trường Savannakhet
Theo thiết kế, vị trí nhà máy nằm ở huyện Phin, tỉnh Savannakhet. Đây là khu vực cách cửa khẩu Lao Bảo khoảng 100km về phía Tây Nam. Thời điểm tổ công tác đặc biệt có mặt, tuyến đường 9E chỉ kéo dài tới thị trấn Keng Huapa. Để tiếp tục tới công trường, cả nhóm buộc phải di chuyển theo các tuyến đường mòn dài hơn 50km với chiều rộng chỉ vừa đúng 1 thân xe.
"Hằng ngày, anh em dậy từ sớm, chuẩn bị xôi, cơm nắm để di chuyển vào vị trí khảo sát. Tới đoạn ngã ba Nabo, xe ô tô cũng không thể tiến tiếp. Tất cả lại nai nịt, khoác balo thiết bị cuốc bộ gần 30km qua những lối mòn xuyên rừng", anh Hạnh nhớ lại.
Không nơi ở. Không sóng điện thoại. Không nước sạch. Cũng chẳng có đường đi. Tất cả việc khảo sát giai đoạn đầu đều được tiến hành bằng sức người thuần túy. Khó khăn đến độ, 1 tuần đầu tiên đã có người… bỏ về Việt Nam. 3 tháng sau, thành viên thứ hai trong tổ tiền phương cũng rời đi vì không chịu nổi. Nhưng, Nguyễn Quốc Hạnh cùng 2 người khác vẫn quyết định ở lại, với niềm tin vào lựa chọn phía trước…
Vượt sông Sê Pôn vào công trường mùa lũ
Không có đường, những máy móc, vật tư và trang thiết bị cỡ lớn sẽ không thể vào được rừng sâu. Bài toán bắt buộc phải đặt ra lúc này là mở lối vào công trường. Để đáp ứng tiến độ, T&T Group yêu cầu nhà thầu nhanh chóng mở rộng đường mòn sẵn có; đồng thời lên phương án xây mới các tuyến huyết mạch.
Cũng tham gia từ những ngày đầu, ông Tống Văn Bình, Phó Giám đốc Nhà máy Savan 1 nhớ lại: Với quyết tâm cao, chỉ sau một thời gian ngắn, 27,7km đường tiếp cận dự án được hình thành, có thể cho phép các xe siêu trường di chuyển. Ngoài ra còn phải kể đến hơn 45 km đường nội bộ phục vụ thi công, lắp đặt.
Có đường, nhưng một huyết mạch khác vẫn tắc. Sông Sê Pôn đoạn chảy qua Lào mỗi khi mùa mưa đến lại xuất hiện lũ lớn. Cầu tạm, đập tràn không thể chống chịu lại sức mạnh thời tiết. Chỉ cần mưa lớn kéo dài, cầu có thể bị cuốn trôi, kéo theo nguy cơ việc đưa thiết bị vào công trường bị đình trệ. Trước đó, việc vận chuyển phải dùng phà tự chế (thuyền gắn máy) rất nguy hiểm và thường bị gián đoạn.
Một dự án với vòng đời ít nhất 25 năm cần hệ hạ tầng và tầm nhìn lớn và xa hơn. Trước thực tế ấy, tháng 3.2025, T&T Group quyết định xây cầu kiên cố thay cho đập tràn đang xuống cấp. Với thiết kế dài hơn 80m, rộng 6m, cầu Tangatay đủ sức chịu tải cho các đoàn xe vận chuyển lớn vào Savan 1. Đây cũng được coi là điểm mấu chốt để đẩy nhanh tiến độ toàn dự án trong các tháng tiếp theo.
Cầu Tangatay hôm nay
Nhớ lại khoảng thời gian đặc biệt này, anh Hạnh kể: Ngày cây cầu hoàn thành, một trận mưa lớn kéo về, cuốn trôi toàn bộ tuyến đường tạm phía dưới. Cây cầu vẫn đứng đó, trở thành lối đi duy nhất để công trường vận hành ổn định.
Khi đường bộ và cầu Tangatay đã hình thành, Savan 1 bước sang một trạng thái khác. Các đoàn xe vận chuyển thiết bị vào được đều đặn. Tiến độ thi công không còn bị chia cắt bởi mùa mưa. Hạ tầng cứng gồm hơn 70 km đường mới và cây cầu bê tông trở thành nền móng cho toàn bộ giai đoạn triển khai tiếp theo.
Hơn cả một dự án điện gió
Song song với hạ tầng mặt đất, tuyến truyền tải 220 kV từ nhà máy về Việt Nam cũng được khởi động gần như ngay sau khi ký hợp đồng tô nhượng. Tuyến đường dây dài gần 70km, đấu nối trực tiếp về Trạm biến áp 220kV Lao Bảo, hoàn thành chỉ hơn 6 tháng sau đó - một mốc tiến độ hiếm gặp với các dự án truyền tải xuyên biên giới.
Trong nước, lãnh đạo T&T Group bám sát tiến độ thực tế, hỗ trợ các thủ tục xuất nhập, xin phép để có thể đưa nhân lực, máy móc vào vị trí thi công. Tại thực địa, hơn 1.000 kỹ sư, cán bộ, công nhân của chủ đầu tư và các nhà thầu cũng căng mình theo áp lực mỗi ngày một gia tăng. Tất cả đều xác định quyết tâm vượt qua mọi khó khăn để đưa dự án về đích đúng hẹn.
Dù khó khăn, nhưng những cán bộ, công nhân viên nhà thầu và T&T Group tại công trường vẫn quyết tâm vượt khó khăn để đưa dự án về đích đúng hẹn
Theo Phó Giám đốc Tống Văn Bình: Anh em ở công trường phải đối mặt với một loạt khó khăn… không tên. Thiếu nước, cả công trường phải mua từ huyện lỵ cách đó 60 cây số với giá cao điểm lên tới… 1 triệu đồng mỗi khối để nấu ăn. Tắm rửa, sinh hoạt khác đều phải dùng nước bơm lên từ hồ thủy điện lân cận.
Chuyện ăn ở cũng chẳng khá hơn. Do nằm xa khu dân cư, đồ ăn đều phải được mua và tích trữ theo tuần. Không có rau, anh em chia nhau về tận Đông Hà (Quảng Trị) mua giống và đất sang gieo. Đối mặt với gió Lào khắc nghiệt, cây chỉ mọc lên từng nửa gang tay… là đã héo rụi.
Một thử thách khác là gió. Với tốc độ trung bình lên tới 11m/s, đây là "mỏ vàng" cho những turbine phát điện, nhưng lại là ác mộng với người lao động khi khiến cánh kỹ sư, công nhân… triền miên ốm.
Nhưng tất cả không ngăn được quyết tâm của người T&T Group. Những dấu mốc đầu tiên lần lượt hình thành. Trụ turbine số 34 - "cột gió" đầu tiên được dựng lên sau vài tháng thi công, trong niềm vui vỡ òa của tất cả. Nối tiếp đó, 47 turbine khác lần lượt hiện diện, như biểu tượng của ý chí, năng lực những người T&T trên thực địa. Cách dãy nhà điều hành không xa, trạm biến áp 220kV cũng hình thành, bề thế, khang trang.
Trạm biến áp 220kV đã sáng đèn, đánh dấu dấu mốc giai đoạn 1 của dự án về đích ngay trước thềm năm mới 2026
Các cuộc giao ban được tổ chức ngay tại công trường, tập trung xử lý từng hạng mục cụ thể, tránh tình trạng "báo cáo vòng vo". "Chậm một ngày có thể kéo theo cả chuỗi chậm trễ phía sau," Phó Giám đốc dự án Tống Văn Bình cho biết.
Tất cả được đền đáp khi ngày 26.12, ngay trước thềm năm mới, dòng điện từ Savannakhet chính thức được vận hành Thương mại, hòa vào lưới điện quốc gia. Với đội ngũ tại công trường, COD không phải là điểm kết thúc, mà là điểm chuyển trạng thái. Dự án bắt đầu chịu trách nhiệm thật với hệ thống điện, với hợp đồng mua bán điện, và với chính những con số tài chính đã được đặt ra từ đầu.
Đến nay, sau gần 4 tháng vận hành, nhà máy đã đưa hàng trăm triệu kWh điện về Việt Nam. Tổng thể, dự án sẽ cung cấp tới 0,9 tỉ kWh mỗi năm cho hệ thống lưới điện quốc gia.
Quan trọng hơn, Savan 1 cho thấy khả năng hiện thực hóa một mô hình mà trong đó doanh nghiệp tư nhân không chỉ đầu tư nguồn phát, mà còn chủ động giải bài toán truyền tải và vận hành thương mại.
Những gì diễn ra tại Savannakhet cho thấy đây không chỉ là một dự án điện gió xuyên biên giới đơn thuần, mà trở thành một trường hợp thực tiễn về năng lực triển khai hạ tầng năng lượng của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam. Không chỉ bổ sung nguồn điện sạch cho Việt Nam, dự án còn góp phần cụ thể hóa các hiệp định hợp tác năng lượng Việt - Lào, tăng cường kết nối hạ tầng, mở rộng không gian phát triển kinh tế.
Cách tiếp cận này cũng cho thấy Savan 1 không phải một quyết định mang tính thời điểm, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị dài hạn của T&T, khi năng lượng được nhìn như một hạ tầng đòi hỏi chu kỳ dài và tư duy vượt ra ngoài khuôn khổ một dự án đơn lẻ.
Đặc biệt hơn, câu chuyện của Savan 1 khẳng định: Khi hội đủ năng lực tài chính, tổ chức và tầm nhìn dài hạn, doanh nghiệp rõ ràng có thể chia sẻ một phần gánh nặng đầu tư hạ tầng với Nhà nước và biến các chủ trương chiến lược thành dòng điện vận hành thực tế trong hệ thống.
Trong thực tế, nhiều dự án điện gió xuyên biên giới tại Lào thường mất 24 - 36 tháng kể từ khi ký hợp đồng tô nhượng đến thời điểm COD, do phải xử lý đồng thời bài toán hạ tầng, truyền tải và đấu nối hệ thống. Đặt trong mặt bằng đó, việc Savan 1 hoàn thành giai đoạn 1 công suất 300 MW trong khoảng 16 tháng cho thấy dự án đã về đích với một tiến độ kỷ lục.
