Đề xuất phí lũy tiến nếu nhà đất thứ hai không sử dụng
Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, đầu tư tư nhân ở Việt Nam phụ thuộc khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng, trong khi đó lãi suất cho vay cao nên chỉ ngành lợi nhuận cao hoặc đầu cơ tài sản mới chịu được, đem đến nhiều hệ lụy.
Đại biểu Lê Hoàng Anh (Đắk Lắk)
ẢNH: PHẠM THẮNG
"Phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản đầu cơ. Giá nhà tại Hà Nội, TPHCM gấp 25 đến 30 lần thu nhập bình quân năm", ông nói và cho biết, theo thông lệ quốc tế, tỷ lệ lành mạnh chỉ 4 - 6 lần. Với giá nhà như vậy, "người trẻ 30 năm lao động cật lực không mua nổi một căn nhà bằng người thừa kế một mảnh đất".
Ông cũng dẫn lại câu chuyện Nhật Bản năm 1991, Mỹ năm 2008 và Trung Quốc hiện nay "đều bắt đầu từ đầu cơ bất động sản được nuôi béo bằng tín dụng ngân hàng". Từ số liệu về dư nợ tín dụng của toàn bộ 35 ngân hàng thương mại do Thư viện Quốc hội cung cấp, ông Lê Hoàng Anh "đặc biệt lo lắng", bởi bất động sản tăng 132% trong 4 năm, từ 1,955 triệu tỉ đồng năm 2021 lên 4.541 triệu tỉ đồng năm 2025, gấp 2,4 lần tốc độ tăng công nghiệp.
Tín dụng bất động sản năm 2025 lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông lâm thủy sản. "Trong khi đó, bất động sản không tạo ra giá trị xuất khẩu, không tạo việc làm bền vững", ông Lê Hoàng Anh cảnh báo.
Riêng bất động sản và xây dựng chiếm 27,4% tổng tín dụng toàn hệ thống. Đại biểu cũng lo ngại khi năm 2024 - 2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%. Ông đề nghị Chính phủ kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng công cụ thị trường, tránh dùng mệnh lệnh hành chính.
Theo đại biểu đoàn Gia Lai, cần dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực để tín dụng chuyển sang sản xuất và công nghệ. Đồng thời, cần thực hiện ngay việc thu phí sử dụng đất theo hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng.
Trước mắt, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị Quốc hội đưa vào luật Thủ đô thông qua tại kỳ họp này và cuối năm đưa vào luật Đô thị đặc biệt thực hiện tại TP.HCM quy định: đất dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu phí tăng dần theo thời gian; nhà đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê phải áp dụng mức phí lũy tiến phù hợp.
Toàn bộ nguồn thu này đưa vào Quỹ nhà ở xã hội, tái thiết chung cư cũ và hạ tầng đô thị thiết yếu. Giải pháp này sẽ "đánh đúng vào động cơ đầu cơ, buộc đất quay về giá trị sử dụng thật, tạo không gian cho tăng trưởng thực tế".
Doanh nghiệp sản xuất còn ít
Cũng chỉ rõ các bất cập trong vấn đề vốn, đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh), cho rằng cần tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp các động lực tăng trưởng. Trong khi công nghệ và năng suất chưa thể bứt phá ngay trong ngắn hạn, vốn đầu tư vẫn là trụ cột chính của tăng trưởng.
Đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh)
ẢNH: PHẠM THẮNG
"Vấn đề hiện nay không phải là thiếu vốn mà là cách dòng vốn đang được phân bổ và sử dụng. Hệ thống tài chính đang đối mặt với một nghịch lý kép khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới 146% nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn", ông nêu.
Nguyên nhân cốt lõi theo đại biểu là sự lệch pha kỳ hạn do phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn từ hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn. Việc "lấy ngắn nuôi dài" không chỉ tạo áp lực cho thanh khoản mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao, khiến hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao, buộc chúng ta phải bỏ ra nhiều vốn hơn để đạt được cùng một mức tăng trưởng.
Ông Nguyễn Như So cũng nêu rõ nghịch lý hơn 50% doanh thu của 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ lĩnh vực tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế tạo nền tảng và năng lực cạnh tranh chỉ chiếm 10%. Đại biểu đề xuất cần minh bạch để mỗi đồng vốn ngân sách có thể kéo theo nhiều đồng vốn xã hội, đồng thời hình thành cơ chế lựa chọn và nuôi dưỡng các doanh nghiệp "đầu tàu" trong các ngành then chốt.
