Sáng 22.4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Đại biểu Cà Thị Thắm (đoàn Lai Châu) đặc biệt quan tâm và có các đề xuất xung quanh điều 7 về chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao.
Đại biểu Cà Thị Thắm phát biểu tại hội trường
ẢNH: GIA HÂN
Bà Thắm cho biết, chúng ta đang có một hệ thống danh hiệu rất cao quý: nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân, nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân nhân dân với quy trình xét tặng ngày càng chặt chẽ. Tuy nhiên, cơ chế đãi ngộ lại chưa theo kịp.
Thực tế cho thấy không ít nghệ sĩ sau khi được phong tặng danh hiệu vẫn phải lo toan cuộc sống, đặc biệt khi không còn khả năng biểu diễn. Điều này tạo ra một nghịch lý: vinh dự xã hội rất cao nhưng đảm bảo đời sống lại chưa tương xứng.
Trong khi đó, theo báo cáo chuyên ngành, các ngành công nghiệp văn hóa hiện đã đóng góp 3 - 4% GDP và đang được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới.
Vì vậy, đại biểu đề nghị, bổ sung tại điều 7 cơ chế phụ cấp nghề nghiệp đặc thù hàng tháng đối với các danh hiệu nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân được hưởng ổn định độc lập kể cả khi đã nghỉ hưu. Theo bà Thắm, đây không là chính sách đãi ngộ mà là thông điệp của nhà nước về việc coi trọng giá trị văn hóa và con người sáng tạo.
Đề xuất bình đẳng trong tuyển dụng tài năng
Tại khoản 2 dự thảo nghị quyết quy định, cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực văn hóa, thể thao áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các vận động viên, nghệ sĩ tài năng, du học sinh tốt nghiệp ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao đã giành huy chương, giải thưởng khu vực, quốc tế.
Đại biểu Cà Thị Thắm cho rằng, chính sách tuyển dụng không qua thi tuyển chỉ tập trung vào nhóm được đào tạo từ nguồn ngân sách nhà nước sẽ chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, xu hướng dịch chuyển giáo dục ngày càng rõ nét. Số lượng học sinh, sinh viên theo học tại cơ sở đào tạo nghệ thuật, thể thao danh tiếng trên thế giới bằng nguồn lực tự túc, học bổng tư nhân ngày càng gia tăng, thậm chí có xu hướng vượt so với diện được cử đi học bằng ngân sách nhà nước.
Vì vậy, bà cho rằng, cần khẳng định nguyên tắc bình đẳng trong đánh giá và sử dụng tài năng. Một vận động viên hay nghệ sĩ đạt thành tích giải thưởng quốc tế thì giá trị chuyên môn của họ không phụ thuộc vào nguồn kinh phí đào tạo.
Nếu chính sách chưa mở rộng đối tượng, vô hình trung chúng ta có thể bỏ lỡ nguồn lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, cần tránh nguy cơ lãng phí chất xám.
Nữ đại biểu nhận định, trên thực tế, nhiều tài năng được đào tạo bằng nguồn lực xã hội hoặc tự túc khi mong muốn cống hiến cho khu vực công lập lại phải trải qua các quy trình tuyển dụng mang tính hành chính khiến họ có xu hướng chuyển sang khu vực tư nhân hoặc tiếp tục làm việc ở nước ngoài.
Từ đó, đại biểu đề nghị cần lấy thành tích giải thưởng và năng lực chuyên môn làm thước đo chủ yếu để tuyển dụng và sử dụng nhân lực. Kế đó, cần cho phép xét tuyển đặc cách đối với các tài năng không phân biệt nguồn kinh phí đào tạo với điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn cao và minh bạch.
