Chỉ trong tháng 3, giá xi măng đã tăng 3 lần với mức tăng thêm vượt 100.000 đồng/tấn
Thực trạng này không chỉ đẩy các nhà thầu vào cảnh "làm không công", mà còn khiến các đơn vị cung ứng vật liệu phải thay đổi hoàn toàn phương thức kinh doanh để tránh thua lỗ. Lớn hơn, nhiều giấc mơ an cư của các đôi bạn trẻ cũng trở nên nhọc nhằn hơn.
Vật liệu xây dựng, mỗi ngày một giá!
Ở một góc công trình, "ông cai" Văn Hùng (59 tuổi), người có hơn 30 năm làm nghề, chuyên nhận thi công nhà dân đứng quan sát mặt bằng vừa được chủ nhà bàn giao. Thỉnh thoảng ông lại hò hét, căn dặn nhóm thợ đang san lấp đất ở phía xa. "Giá vật liệu thay đổi từng ngày, không tính kỹ là lỗ như chơi", ông Hùng lo lắng.
Tất cả các mặt hàng từ gạch, cát đến xi măng đều tăng mạnh. Cụ thể, giá cát đã tăng từ 450.000 đồng/m3 lên đến 560.000 đồng/m3. Mặt hàng đá xây dựng không chỉ tăng giá từ mức hơn 500.000 đồng lên 750.000 - 780.000 đồng/m3 mà còn rơi vào tình trạng khan hiếm, khó đặt hàng.
Đối với gạch, tùy loại mà giá đã tăng từ mức khoảng 1.000 đồng/viên lên 1.180 đồng, có loại từ 1.300 đồng lên 1.800 đồng/viên, thậm chí có loại lên đến gần 2.000 đồng/viên. Các mặt hàng khác như thép cũng ghi nhận nhiều đợt điều chỉnh giá tăng khoảng 600 đồng/kg.
Cũng theo anh Cảnh Tới, vì giá cả biến động quá nhanh, các đơn vị cung ứng không dám nhận tiền đặt cọc trước của khách hàng theo mức giá cũ vì không thể gánh nổi khoản lỗ.
"Giá biến động từng tuần, từng ngày nên chúng tôi buộc phải báo giá theo thời điểm, nếu khách không chịu chỉ còn cách ngưng công trình", anh Cảnh Tới chia sẻ.
Ghi nhận thêm tại một đại lý vật liệu xây dựng khác cũng cho thấy đợt tăng giá lần này không còn mang tính cục bộ mà diễn ra đồng loạt ở hầu hết các mặt hàng cơ bản như cát, đá, gạch, xi măng, thép.
Nhà thầu "làm thì lỗ, không làm cũng... kẹt"!
Cát xây dựng, cát vàng Tây Ninh tăng từ mức 450.000 đồng đã lên 560.000 đồng/khối - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Nhìn từng bao xi măng được bốc xuống chất đống ở phía xa, ông Văn Hùng thở hắt một hơi thật mạnh. Ông kể vào thời điểm 2020 - 2021, thị trường vật liệu xây dựng cũng từng chứng kiến đợt tăng giá sốc, tuy nhiên so với hiện tại thì "vẫn dễ chịu hơn". Do đó, ông buộc phải ngồi thương lượng giá với các chủ nhà, liên tục điều chỉnh phương án thi công.
"Trước khi ký hợp đồng thì cũng đã tính toán hết rồi nhưng thực sự giá tăng cao quá, vượt xa mức dự trù trượt giá 5% mà chúng tôi vẫn thường tính. Nhiều công trình ký từ trước Tết thâm luôn vào khoản lợi nhuận nhưng không thể không làm, đã ký kết thì phải làm, làm vì chữ tín nữa", ông Văn Hùng nói.
Đàm phán với chủ nhà về giá cả, nhất là trong trường hợp chi phí tăng, nghĩa là các chủ nhà - chủ đầu tư phải móc "hầu bao" chưa bao giờ là một cuộc thương thảo dễ dàng.
Bởi theo ông Hoàng Văn Hải (đại diện một nhà thầu trên phường Sơn Kỳ, TP.HCM), 3 trong 5 công trình mà công ty giao cho ông quản lý đang phải "tạm dừng bất đắc dĩ vài tuần".
Cụ thể, sau khi thấy giá vật liệu tăng quá cao, công ty của ông Hải tìm đến chủ đầu tư để đàm phán lại về giá. Thế khó của doanh nghiệp là có rất nhiều hạng mục trong các công trình này được "ký chết" mức giá cố định, đã ứng tiền tại thời điểm trước Tết, nên với mức tăng 30% doanh nghiệp chắc chắn lỗ nặng nếu tiếp tục thi công.
Với giá vật liệu tăng cao, các nhà thầu như "mắc kẹt" giữa giá cả, lời lỗ và chủ đầu tư, tiến độ công trình. Giá vật liệu tăng, khan hiếm nguồn cung đá xây dựng, nhà thầu cũng không thể xoay xở để đảm bảo hòa vốn. Do vậy, việc điều chỉnh quy mô xây dựng, giãn tiến độ hoặc bổ sung điều khoản linh hoạt về trượt giá trong hợp đồng đang trở thành giải pháp tình thế đối với cả chủ nhà lẫn nhà thầu.
"Nhiều dự án, chủ đầu tư không hợp tác, không sẻ chia nên đôi bên đành xin tạm ngưng ít tuần. Dĩ nhiên nếu sau một tháng mà giá vẫn chưa xuống thì vẫn phải thi công để đảm bảo tiến độ, lúc đó nhà thầu xác định lỗ nặng", ông Hải nói thêm.
Chủ nhà cũng "méo mặt" với chi phí tăng
Đồng loạt các “ông lớn” ngành thép như Hòa Phát, Việt Ý, Việt Đức... liên tục điều chỉnh giá thép, tăng mạnh nhất từ đầu năm - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Thực tế mua vật liệu cho thấy mức tăng diễn ra trên diện rộng. Anh Nguyễn Công May (31 tuổi, ngụ TP Huế) cho biết vợ chồng anh đang đau đầu không biết xoay xở ra sao khi "công trình mơ ước" cả đời đang đứng trước nguy cơ đội vốn cả trăm triệu đồng.
Sau gần 8 năm kết hôn, anh May mới đủ điều kiện khởi công căn nhà trên khoảnh đất "thừa kế" có diện tích 7mx14m. Với khoản vốn tối đa khoảng 400 triệu đồng (tiền tích góp, vay mượn), căn nhà được thiết kế tối giản, đơn giản mọi kết cấu... Trước đà tăng liên tục của vật liệu, anh May đã chi gần nửa kinh phí xây dựng đặt cọc, mua trước một phần lớn vật liệu.
Thế nhưng đến nay, mọi thứ còn tăng "kinh khủng" hơn. "Dự toán ban đầu khoảng 400 triệu đồng, nhưng chỉ trong thời gian ngắn, con số đã bị đẩy lên 500 triệu đồng, thầu là người trong nhà làm luôn rồi đó. Lúc khảo giá trước Tết đã thấy tăng rồi, nhưng không nghĩ sau Tết lại leo nhanh như vậy", anh May nói.
Áp lực tài chính buộc gia đình anh phải tính lại toàn bộ kế hoạch. Một số hạng mục hoàn thiện có thể bị cắt giảm, vật liệu cũ được tận dụng lại tối đa để giữ tổng chi phí trong khả năng xoay xở.
Câu chuyện của anh May không phải cá biệt, mà đang lặp lại ở nhiều công trình dân dụng tại TP.HCM trong bối cảnh giá vật liệu biến động mạnh.
Theo ghi nhận tại các cửa hàng vật liệu xây dựng, đà tăng giá diễn ra đồng loạt ở hầu hết các mặt hàng cơ bản như cát, đá, gạch, xi măng, thậm chí cả thép. Không chỉ tăng giá, một số loại còn rơi vào tình trạng khan hiếm, đặc biệt là đá xây dựng.
Điều đáng chú ý là giá không còn ổn định theo tháng như trước mà thay đổi theo tuần, thậm chí theo ngày. Điều này khiến việc giao dịch trở nên rủi ro hơn với cả bên bán lẫn bên mua.
"Giờ không ai dám giữ giá lâu. Báo giá theo thời điểm, khách chấp nhận thì bán, không thì thôi, chứ nhận cọc rồi mà giá tăng nữa là lỗ", một chủ cửa hàng vật liệu ở xã Vĩnh Lộc (TP.HCM) cho biết.
Tất cả các loại vật liệu đều tăng giá mạnh
Theo khảo sát của chúng tôi, từ đầu tháng 3-2026, nhiều đại lý và doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng trên địa bàn TP.HCM đã đồng loạt điều chỉnh giá bán, trong đó giá một số loại vật liệu tăng từ 25 - 30% so với cuối năm ngoái, với lý do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng, chi phí vận chuyển cao, cùng với việc nhà cung cấp giảm sản lượng, dẫn đến tình trạng khan hiếm cục bộ trên thị trường.
Cụ thể, giá xi măng tăng khoảng 100.000 đồng/tấn so với trước đó. Cát xây dựng, cát vàng Tây Ninh tăng từ mức 450.000 đồng đã lên 560.000 đồng/m3. Tăng "sốc" là đá xây dựng, đá đổ bê tông Bình Phước từ 500.000 đồng vọt lên 750.000 - 780.000 đồng/m3! Giá gạch viên cũng tăng từ 1.300 đồng/viên lên 1.800 - 2.000 đồng/viên.
Chỉ trong tháng 3, giá thép đã được điều chỉnh tăng 2 lần. Cụ thể, vào đầu tháng 3, Công ty thép Hòa Phát Hưng Yên tại Bình Dương tăng 300.000 đồng/tấn đối với thép cuộn và thép dây tại khu vực miền Nam. Đến ngày 23-3, doanh nghiệp này tiếp tục tăng thêm 300.000 đồng/tấn đối với thép cây và 200.000 đồng/tấn với thép cuộn.
Nên sử dụng vật liệu tái chế, cát nhân tạo?
Theo khảo sát, giá gạch viên tăng khoảng 25%, từ 1.000 - 1.300 đồng lên khoảng 1.800 - 2.000 đồng/viên - Ảnh: C.TRIỆU
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) nhận định rằng thị trường đang chịu "tác động kép" khi chi phí đầu vào tăng vọt làm đội vốn đầu tư, rồi tình trạng thiếu hụt nguồn cung (đặc biệt là cát và đá) gây gián đoạn tiến độ hàng loạt công trình, chưa kể các cơ chế hợp đồng trọn gói cứng nhắc đang trực tiếp "bào mòn" biên lợi nhuận của nhà thầu.
Để tháo gỡ tình trạng này, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch SACA, cho biết đã kiến nghị Sở Xây dựng TP.HCM cần đẩy nhanh thủ tục cấp phép mỏ và điều phối liên vùng cho các dự án trọng điểm, đồng thời công bố giá với tần suất dày hơn, đảm bảo dữ liệu sát thực tế từng khu vực và xây dựng một cơ sở dữ liệu số dùng chung để các bên cùng truy cập, minh bạch hóa thị trường.
Trước tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu san lấp, ông Kỳ cho rằng việc chuyển hướng sang sử dụng vật liệu tái chế và cát nhân tạo là một giải pháp cấp thiết.
"Tại Liên minh châu Âu, vật liệu tái chế chiếm đến 50%, tại Nhật Bản lên tới 80%. Trong khi đó, Việt Nam đang bỏ ngỏ một nguồn tài nguyên lớn từ rác thải xây dựng, xà bần vẫn bị đổ trộm hoặc đổ không theo quy hoạch, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường", ông Kỳ nói.
Cũng theo ông Kỳ, cần quy hoạch các bãi xử lý tái chế tập trung để thu gom toàn bộ rác thải xây dựng của TP, rồi cung ứng ngược lại cho các công trình cần san lấp. Việc đẩy mạnh tái chế rác thải xây dựng sẽ giải quyết được tình trạng thiếu hụt vật liệu san lấp, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đặc biệt là giảm áp lực lên các dòng sông khi không còn phải khai thác cát tự nhiên quá mức.
Ngoài ra, việc tái chế rác thải cũng góp phần ngăn chặn tình trạng đổ trộm xà bần bừa bãi, giúp tiết kiệm chi phí dọn dẹp và làm đẹp cảnh quan đô thị. Việc sản xuất cát nhân tạo từ các mỏ đá lộ thiên cũng là giải pháp đồng bộ để thay thế cát sông đang dần cạn kiệt.
"Phương án này hoàn toàn khả thi nếu TP.HCM có quy hoạch cụ thể khoảng 10 - 15 điểm thu gom, xử lý rác thải xây dựng. Đây không chỉ là câu chuyện về kinh tế mà còn là bước đi tất yếu hướng tới phát triển bền vững trong ngành xây dựng", ông Kỳ nhấn mạnh.
