Cần bảo vệ khán giả khỏi 'nạn' hát nhép

Các bài báo Hát nhép: Sự lừa dối hào nhoáng (đăng ngày 31-3), Hát nhép, hát đè đánh lừa khán giả dễ quá nên làm tràn lan? (đăng ngày 1-4) thu hút sự bình luận và góp ý của bạn đọc báo Tuổi Trẻ.

"Hát đè, hát nhép đang trở thành bình thường hóa, thậm chí chiếm tỉ lệ rất cao trong nhiều show", "Các đơn vị tổ chức nên công khai hình thức biểu diễn là hát thật hay có hỗ trợ để khán giả tự đưa ra lựa chọn mua vé"... là các bình luận.

Bạn Shila đặt vấn đề: "Sản xuất hàng giả, hàng nhái thì bị phạt. Hát nhép cũng là hát giả, khán giả bỏ tiền để xem biểu diễn mà bị lừa dối thì không thể chấp nhận. Nên xử phạt thật nghiêm".

Cần làm rõ nghĩa vụ trung thực

Trước đây, điểm d khoản 2 điều 6 nghị định 79/2012/NĐ-CP từng cấm trực tiếp hành vi dùng bản ghi âm thay cho giọng hát thật nhưng tới nghị định 144/2020/NĐ-CP đã bỏ quy định này. Tuy nhiên ở điều 4 lại nhấn mạnh nghĩa vụ thực hiện đúng nội dung đã thông báo hoặc đã được chấp thuận.

Điều đó phù hợp với thực tiễn biểu diễn hiện đại (với rất nhiều lớp kỹ thuật hỗ trợ như bè dựng sẵn, bản ghi âm trước, hỗ trợ giọng hát, xử lý âm thanh sân khấu và hiệu ứng trình diễn). 

Bỏ lệnh cấm trực tiếp giúp cơ quan quản lý tránh sa vào việc bắt lỗi kỹ thuật, đồng thời trao nhiều không gian sáng tạo hơn cho nghệ sĩ và nhà tổ chức.

Nếu không làm rõ, pháp luật sẽ nới cho kỹ thuật biểu diễn phát triển nhưng lại để hở khoảng trống trong bảo vệ khán giả trước nguy cơ bị dẫn dắt mua vé bằng một kỳ vọng không đúng với bản chất buổi diễn.

Theo ông, minh bạch thông tin là đòi hỏi chính đáng của khán giả, cũng là người trả tiền cho một dịch vụ. Pháp luật không bắt buộc mọi show phải hát live 100% nhưng pháp luật bảo vệ quyền của khán giả được biết điều đó.

"Khi thông tin ấy bị giấu đi mà vẫn thu tiền như một trải nghiệm live thật thì dấu hiệu vi phạm đã xuất hiện ở tầng minh bạch thông tin và quyền lợi người tiêu dùng", ông Hà nói.

Luật sư không khuyến khích cấm tuyệt đối hát nhép như một hành vi độc lập trong mọi trường hợp; tuy nhiên có thể quản lý theo ba điều kiện: minh bạch với khán giả, chuẩn nghề nghiệp của nghệ sĩ và trách nhiệm pháp lý của đơn vị tổ chức.

Ông cho rằng, Việt Nam không cấm hẳn cũng không thả nổi mà là minh bạch hóa. Pháp luật chỉ cần cá nhân/ đơn vị tổ chức nói đúng, quảng bá đúng và bán vé đúng bản chất chương trình. Nghệ sĩ giữ đạo đức nghề nghiệp. Đơn vị tổ chức chịu trách nhiệm nếu dẫn dắt khán giả bằng thông tin gây nhầm lẫn.

Còn khán giả, khi đã được thông tin đầy đủ, sẽ là người quyết định thị trường thưởng cho ai và quay lưng với ai. Đó là cách quản lý mềm hơn, hiện đại hơn nhưng vẫn bảo vệ được người mua vé.

Tái lập giá trị nghề nghiệp

Chủ tịch Hội Âm nhạc TP.HCM Nguyễn Quang Vinh chia sẻ với Tuổi Trẻ, vấn đề hát nhép, hát đè không chỉ là câu chuyện kỹ thuật biểu diễn mà còn là vấn đề về đạo đức nghề nghiệp và tính xác thực của nghệ thuật.

Trong bản chất của nghệ thuật biểu diễn âm nhạc, yếu tố trực tiếp (live performance) chính là linh hồn của sân khấu. "

Khi nghệ sĩ lạm dụng bản thu âm thay thế cho biểu diễn thật, điều đó làm suy giảm giá trị cốt lõi của nghệ thuật, thậm chí có thể xem là vi phạm quyền thưởng thức nghệ thuật chân thực của công chúng. Điều này được nhấn mạnh rõ trong văn bản của Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM mới đây", ông Vinh nói.

Theo nhạc sĩ, "hát nhép hoàn toàn là không thể chấp nhận ở các chương trình biểu diễn trực tiếp", "quan điểm của tôi là nghệ sĩ phải sống bằng năng lực thật, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải là "cái nạng" thay thế".

Ông Vinh nói thêm ngay sau khi Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM ban hành văn bản, Hội Âm nhạc TP.HCM xác định đây là một tín hiệu quản lý rất cần thiết và kịp thời để lập lại kỷ cương trong hoạt động biểu diễn. 

Tinh thần này cũng được quán triệt tới các hội viên của hội. Định hướng chuẩn nghề nghiệp cho nghệ sĩ không ngừng rèn luyện thanh nhạc, giữ gìn hình ảnh và chuẩn mực văn hóa, tôn trọng khán giả và giá trị nghệ thuật.

1. Chuẩn hóa phân loại hình thức biểu diễn: Cần xây dựng quy chuẩn rõ ràng live 100%, live kết hợp hỗ trợ (backing), playback (bị hạn chế/không cho phép trong một số loại hình nếu có). Điều này tránh tình trạng "đánh đồng", gây khó cho cả quản lý và nghệ sĩ.

2. Siết chặt khâu cấp phép và hậu kiểm thông qua kiểm tra thực tế trong biểu diễn, xử lý nghiêm và công khai vi phạm. Đây là điều rất quan trọng vì văn bản đã nhấn mạnh việc sử dụng bản ghi thay cho biểu diễn thật là hành vi cần chấn chỉnh.

3. Nâng chuẩn đào tạo và tuyển chọn nghệ sĩ bằng cách tăng yêu cầu về năng lực thanh nhạc trong đào tạo. Các chương trình truyền hình, giải trí cần tuyển chọn thực chất, không "đánh bóng hình ảnh" bằng công nghệ.

4. Nâng cao nhận thức của công chúng. Khán giả cần phân biệt hát live và hát nhép, từ chối những sản phẩm thiếu trung thực vì khi thị trường có "áp lực từ công chúng", nghệ sĩ buộc phải thay đổi.