Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu từ Nhà Trắng ngày 31-3 - Ảnh: REUTERS
The Art of the Deal (Nghệ thuật đàm phán) ra mắt năm 1987 là một trong những cuốn sách bán chạy và gây chú ý của Tổng thống Donald Trump. Cuốn sách kể lại tuổi thơ, các thương vụ thành công cũng như những lời khuyên trong kinh doanh từ ông trùm bất động sản, hiện là vị Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ.
Trong bài viết đăng ngày 4-4, tờ Financial Times (FT) cho rằng chiến lược đàm phán mang phong cách kinh doanh của ông Trump đã không phát huy hiệu quả với Iran, trong bối cảnh xung đột Mỹ - Israel với Iran đã kéo dài hơn một tháng.
Tính toán sai lầm?
Theo giáo sư lịch sử chính trị Julian Zelizer từ Đại học Princeton, chiến thuật trong Nghệ thuật đàm phán "thực sự không hiệu quả trong tình huống này, bởi vì nó không chỉ đơn giản là việc hai bên đàm phán để tối đa hóa lợi nhuận". Ông cho rằng những gì Tổng thống Trump kỳ vọng đã không diễn ra theo cách mong muốn.
Tính toán của ông Trump kể từ đầu cuộc chiến là dùng áp lực quân sự buộc Iran phải nhượng bộ. Thực tế cho thấy sau 5 tuần xung đột, Tehran vẫn tiếp tục đáp trả và bác bỏ mọi thông tin về việc đang đàm phán với Mỹ.
Một mặt, ông tuyên bố Iran đã bị tàn phá, mặt khác lại đe dọa Mỹ có thể sẽ giáng một đòn cực mạnh vào nước này trong những tuần tới và sẽ phá hủy các nhà máy điện của Iran, nếu Tehran không đạt được thỏa thuận.
Ông vừa nói eo biển Hormuz sẽ sớm mở lại, vừa tuyên bố nếu điều này không xảy ra, đó sẽ là vấn đề của các bên khác. Những tuyên bố trái chiều này đã làm giảm kỳ vọng hạ nhiệt căng thẳng và đẩy giá dầu tăng vọt.
Eo biển Hormuz - Ảnh: TRT WORLD
Ông Richard Fontaine - Chủ tịch Viện nghiên cứu New American Security có trụ sở tại Washington - chỉ ra 3 lựa chọn trong cuộc xung đột hiện hay: leo thang, rút quân hoặc đạt được thỏa thuận.
Ông cho rằng Tổng thống Trump rõ ràng muốn đạt được thỏa thuận, nhưng phía Iran phủ nhận điều này và có thể không chấp nhận mở lại Hormuz.
"Một kịch bản mà Iran kiểm soát vô thời hạn eo biển này khó có thể được coi là thành công của Mỹ. Đó chính là bài toán nan giải hiện nay", ông nhấn mạnh.
Iran thiếu lòng tin ở Mỹ
Một trong những vấn đề cốt lõi là Iran thiếu lòng tin vào Mỹ, đặc biệt là sau khi Washington phát động tấn công Tehran trong lúc hai bên đang trong quá trình đàm phán.
Chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins, ông Vali Nasr, nói Iran lúc này cho rằng cần gây ra đủ tổn thất và thiệt hại cho Mỹ để buộc Washington phải đàm phán nghiêm túc và có lợi cho Tehran.
Trong cuốn Nghệ thuật đàm phán, ông Trump viết rằng "đòn bẩy là sức mạnh lớn nhất bạn có thể có" trong việc đàm phán.
Nhà báo, nhà phân tích chính trị người Mỹ gốc Iran, bà Negar Mortazavi, nhận định "việc kiểm soát 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu là đòn bẩy lớn" với Iran và nước này "sẽ không từ bỏ nó trừ khi đạt được một thỏa thuận toàn diện, lệnh ngừng bắn, chấm dứt các hành động thù địch".
Mặt khác, các cuộc tấn công trả đũa của Iran vào hạ tầng năng lượng đã đẩy căng thẳng gia tăng, khiến Mỹ cân nhắc triển khai bộ binh đến Iran - một phương án tiềm ẩn nguy cơ thương vong lớn cho lực lượng Mỹ. Giáo sư Julian Zelizer cảnh báo nếu không xác định giới hạn, Washington có thể bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài và lan rộng.
Trong nước, ông Trump đang đối mặt với nhiều áp lực chính trị khi giá năng lượng tăng vọt và tỉ lệ ủng hộ giảm sút trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Cho đến nay, vẫn không có dấu hiệu cho thấy xung đột sẽ sớm hạ nhiệt, khi Iran khẳng định không sẵn sàng gặp gỡ các quan chức Mỹ tại Pakistan trong những ngày tới, trong khi Tổng thống Trump tiếp tục đe dọa tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của nước này.
