'Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân' và một Hồ Anh Thái đã 'chín'

Một bức tranh lớn lao về lịch sử đất nước

Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân (Nhã Nam - Nhà xuất bản Hà Nội) được xây dựng theo cấu trúc siêu hư cấu (metafiction), truyện lồng trong truyện. Mạch truyện thứ nhất xoay quanh người đàn ông trong không gian sân bay. 

Và càng đọc, người đàn ông càng bị cuốn vào một mê cung kỳ lạ mà đỉnh điểm là phát hiện: chính mình có thể là tác giả của bản thảo ấy.

Mạch truyện thứ hai - bản thảo mà nhân vật đọc được - mở ra một không gian hoàn toàn khác: lịch sử Việt Nam từ năm 1949 đến những năm đầu thế kỷ 21, qua số phận của ba thế hệ phụ nữ trong một gia đình.

Một bức tranh lớn lao về lịch sử đất nước, về những cuộc chiến tranh, những náo động của thời cuộc xuyên suốt gần một thế kỷ được mở ra lôi cuốn qua số phận của những con người bé nhỏ.

Hồ Anh Thái - trường hợp đặc biệt của văn chương đương đại

Một điều đặc biệt, Hồ Anh Thái luôn tìm kiếm và đổi mới việc viết của mình. Đầu tiên là một Hồ Anh Thái mang tính trữ tình, văn chương tinh tế, đẹp thời trước Đổi mới với vệt tác phẩm gồm Chàng trai ở bến đợi xe, Trong sương hồng hiện ra, Người và xe chạy dưới ánh trăng.

Sau đó tới dòng văn kết hợp văn với trải nghiệm sống ở nước ngoài như: Tiếng thở dài qua rừng kim tước, Đức Phật, nàng Savitri và tôi...

Sang thế kỷ 21, ông có dòng văn mang tính thể nghiệm, tiệm cận với lối viết đương đại của thế giới, tiệm cận lối viết hiện thực huyền ảo, lối viết hậu hiện đại, thể hiện đậm nét trong Cõi người rung chuông tận thế.

Không dừng lại ở đó, những tác phẩm trong khoảng mấy năm trở lại đây như tiểu thuyết Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa ngâu, Hồ Anh Thái bắt đầu kết hợp tất cả tìm tòi trước đó lại, để tìm kiếm sự ổn định trong lối viết, sự tiết chế, chiều sâu.

Và đến Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân, ông Thạch đánh giá đây là một trong những tiểu thuyết hay nhất của Hồ Anh Thái, hàm chứa trong đó tất cả con người văn chương của ông, đồng thời cũng đạt đến chiều sâu và độ chín.

Đó là cuốn tiểu thuyết rất có ý thức về kết cấu, về lối viết, về giọng điệu, có ý thức về kỹ thuật. Đồng thời chứa những phong cách mà Hồ Anh Thái đã thể hiện trước đấy, trong đó có hài hước, giễu nhại, có cả chất trữ tình của dòng văn chương tinh tế ngay trước Đổi mới, lẫn nhịp điềm tĩnh và đầy tinh thần Phật giáo.

Một điểm nữa, khác sự khắc nghiệt trong một số cuốn tiểu thuyết trước đây, ở cuốn mới nhất Hồ Anh Thái giữ cái nhìn nhân bản và cân bằng về con người.