Người dân các nước Đông Nam Á đã cảm nhận được hậu quả của cuộc chiến tranh lớn ở Trung Đông trong cuộc sống hàng ngày của họ. Ảnh tại một trạm xăng ở Philippines - Ảnh: AFP
Tối hậu thư mới này nối tiếp tối hậu thư đầu tiên ngày 22-3, và lần này, theo các nguồn tin thân cận ông Trump, hậu quả được mô tả cụ thể hơn bao giờ hết.
Tối hậu thư mới và… địa ngục nào?
Tehran đáp trả không kém phần quyết liệt. Ông Ebrahim Azizi, người đứng đầu Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran, viết trên X: "Iran sẽ đưa ông Trump và binh lính của ông thẳng xuống địa ngục".
Tướng Ali Abdollahi, Tư lệnh Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbia, tuyên bố nếu Mỹ hoặc Israel tấn công thêm, Iran sẽ nhắm vào bất kỳ cơ sở hạ tầng nào các nước này đang sử dụng, theo Đài DW ngày 5-4.
Trước đó, khi ông Trump ra tối hậu thư thứ nhất ngày 22-3, Hãng tin FARS đã đăng các bước trả đũa của Iran nếu các cơ sở năng lượng bị tấn công: Iran sẽ tấn công các nhà máy điện và các cơ sở công nghệ thông tin và truyền thông ở Israel; tấn công tất cả các công ty ở Trung Đông có cổ đông người Mỹ; tuyên bố tất cả các nhà máy điện ở các quốc gia có cơ sở quân sự của Mỹ là "mục tiêu hợp pháp".
Thực tế ngay trong thời hạn 10 ngày "gia hạn", các cuộc tấn công giữa hai bên vẫn chưa hề dừng lại. Theo báo cáo của Lầu Năm Góc ngày 4-4, 365 binh sĩ Mỹ đã bị thương trong các chiến dịch chống Iran - gồm 247 lính lục quân, 63 thủy thủ, 19 lính thủy quân lục chiến và 36 lính không quân - cùng 13 người thiệt mạng.
Hormuz: ai được qua, ai bị chặn?
Song song với các tối hậu thư, Iran đang âm thầm định hình lại trật tự tại Hormuz. Theo Đài Al Jazeera, Tehran phân loại các quốc gia có tàu thuyền đi qua eo biển thành ba nhóm: thù địch bị cấm qua lại, trung lập phải nộp phí, thân thiện - bao gồm Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Pakistan - được tự do ra vào Vịnh Ba Tư.
Đây là sự thay đổi cơ bản về quy chế của Hormuz - eo biển mà trước chiến tranh vẫn còn chiếm tới gần 20% lượng dầu mỏ và hơn 30% lượng khí hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Hiện con số này chỉ còn 5%.
Đáng chú ý, Iran chưa phê chuẩn Công ước Luật Biển 1982 của LHQ, nghĩa là nước này không bị ràng buộc pháp lý về tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế. Tại Hội đồng Bảo an LHQ, Bahrain - Chủ tịch HĐBA tháng 4 - đang thúc đẩy nghị quyết cho phép "tất cả các biện pháp phòng thủ cần thiết" để bảo vệ tàu thương mại. Theo Reuters, cuộc bỏ phiếu về nghị quyết của Bahrain đã bị hoãn sang tuần sau.
Đối với một số quốc gia quân chủ vùng Vịnh, Bahrain và UAE đã thực sự tham gia vào cuộc chiến: trong khi Bahrain đề xuất nghị quyết chống Iran tại HĐBA LHQ, Iran cho rằng UAE đang vận hành máy bay có người lái và không người lái trên bầu trời Iran. Do đó nhiều khả năng dầu mỏ, khí đốt và các cơ sở hạ tầng của cả hai chế độ quân chủ này sẽ là mục tiêu sắp tới của Iran nếu cục diện tiếp tục leo thang.
Giữa bế tắc đó, Bloomberg đưa tin hơn 40 quốc gia từ châu Âu, châu Á, Trung Đông cùng Úc và Canada đã họp trực tuyến ngày 2-4 dưới sự bảo trợ của Anh để thảo luận "kế hoạch B" - tức phương án nối lại hoạt động tại Hormuz mà không cần Washington.
Đài Al Jazeera ngày 31-3 nêu ba kịch bản để mở lại eo biển Hormuz.
Một là chiến dịch quân sự do các quốc gia vùng Vịnh và Jordan thực hiện, song các nước này không có hải quân đủ mạnh và Iran có thể trả đũa bằng cách phá hủy cơ sở hạ tầng của họ;
Hai là chiến dịch quân sự có sự tham gia của Mỹ, bao gồm cả trên bộ; ba là kịch bản được Al Jazeera nhận định là thực tế nhất - Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển và sử dụng mối đe dọa phong tỏa như một đòn bẩy, tiếp tục mở cửa có chọn lọc cho các nước "thân thiện" như vẫn đang làm.
Chiến lược hay sai lầm?
Tạp chí phân tích quân sự Small Wars Journal nhận định chiến dịch của Mỹ tại Iran là "một trong những chiến dịch sai lầm về mặt chiến lược", dựa trên "những giả định lạc quan nguy hiểm về sự mong manh của Iran".
Tạp chí Global Geopolitics của Anh kết luận: "Sự kiên cường của bộ máy nhà nước Iran đã bị đánh giá thấp đáng kể". Hãng tin RIA Novosti ngày 5-4 dự báo lực lượng Mỹ sẽ rút khỏi Vịnh Ba Tư, để lại việc giải tỏa nguồn cung dầu mỏ cho các quốc gia quân chủ đang nản lòng - và "người Mỹ cuối cùng cũng sẽ rời đi, chỉ để quay lại sau đó".
Đó cũng là lý do ông Trump đề nghị Quốc hội bổ sung 200 tỉ USD cho chiến dịch, và Nhà Trắng đề xuất nâng ngân sách quốc phòng tăng 40% - từ 1.000 tỉ lên 1.500 tỉ USD, vượt tổng chi tiêu quân sự của tất cả các tổng thống Mỹ kể từ Thế chiến II.
