Các thiết bị công an thu giữ trong vụ án liên quan đến sai phạm hoạt động quan trắc môi trường tại nhiều tỉnh, thành phố - Ảnh: VTV
Như thông tin mới được Bộ Công an công bố, 74 người đã bị khởi tố về 10 tội danh khác nhau liên quan đến quan trắc môi trường tự động tại nhiều tỉnh thành trên cả nước.
Theo quy trình thì những trạm quan trắc nước thải và khí thải vận hành tự động, truyền dữ liệu liên tục từ các cơ sở sản xuất về Sở Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, kiểm tra, giám sát.
Nhưng có lẽ điều làm dư luận bức xúc không chỉ ở số lượng người bị khởi tố mà có tới cả trăm trạm quan trắc nước thải, khí thải bị chỉnh sửa thô bạo số liệu chủ yếu đến từ những nơi phát thải lớn như khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện, xi măng, sắt thép, hóa chất, dệt may và xử lý chất thải...
Nhìn về những dòng sông chết nhuốm màu chất thải vẫn đang chờ hồi sinh cả chục năm qua đến những khu dân cư ngày đêm bị tra tấn bởi khói bụi độc hại mới thấy chỉ số quan trắc quan trọng tới nhường nào.
Trạm quan trắc tự động được sử dụng để phục vụ cung cấp thông tin kịp thời đến người dân, giám sát những yêu cầu bắt buộc trong khâu xử lý chất thải đối với cơ sở sản xuất; và từ những dữ liệu, bằng chứng xác thực này sẽ giúp cho việc hoạch định chính sách bảo vệ môi trường trúng hơn.
Vậy nhưng 160 trạm quan trắc bị công an phát hiện dữ liệu đã bị làm sai lệch gây thiệt hại rất lớn không thể để đong đếm.
Nó làm cho vấn đề môi trường trên khắp cả nước không được quan tâm đúng mức, bởi số liệu xả thải đều được cài đặt có lợi cho doanh nghiệp trong ngưỡng cho phép nhưng lại gây hại môi trường và cộng đồng.
Như vậy, tình trạng chỉnh sửa chỉ số quan trắc tự động trên quy mô lớn cho thấy quy trình vận hành ở lĩnh vực này hoàn toàn không ổn.
Có lẽ những việc cần làm ngay là xem lại toàn bộ quy trình vận hành, bảo mật của hệ thống, đồng thời siết chặt trách nhiệm của từng chủ thể có liên quan.
Bên cạnh đó, quyền giám sát phải được đặt lên hàng đầu, tạo cơ chế để các nhà khoa học, cơ sở giáo dục có chuyên môn, đơn vị nghiên cứu độc lập tham gia giám sát, bịt các lổ hổng, hành vi thao túng dữ liệu từ sớm từ xa.
Ngành môi trường phải xem đây là bài học rất lớn để cải tổ lĩnh vực quan trắc tự động để những thông điệp, cam kết như tại hội nghị RIO-92 hay COP31 dự kiến diễn ra ở Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ) cuối năm 2026 luôn có ý nghĩa.
