Số tiền bà Năm để lại vẫn được con cháu gìn giữ tới nay - Ảnh: AN VI
Lời dặn dò nhẹ bâng nhưng nhắc con cháu sống làm người tử tế, biết yêu thương, sẻ chia cho nhau...
Nhín nhúc từng đồng cho con cháu
Hồi còn khỏe, bà Nguyễn Thị Năm theo ghe từ Bến Tre lên Sài Gòn bán dừa khô. Sáu đứa con bà lớn lên theo những chuyến ghe đó. Tới khi tụi nhỏ dựng vợ gả chồng gần hết bà mới chịu dừng lại, lui về căn nhà nhỏ sống bằng mấy việc lặt vặt quanh xóm.
Theo lời bà Nguyễn Thị Hiền (55 tuổi, ngụ xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long) - người con thứ năm, hồi đó trong người bà Năm hiếm khi giữ nhiều tiền.
"Có bữa tui hay mấy ông anh đưa bà 200.000 đồng dặn để dành xài. Vậy mà chiều đó thấy thằng cháu đi học về, nó xin tiền mẹ mua bộ lắp ráp học công nghệ bị la, bà móc ra cho hết trơn. Hỏi lại thì bà cười nói kệ tội nó", bà Hiền xúc động kể về mẹ mình.
Cảnh đó lặp lại không biết bao lần trong nhà. Hễ có đứa nào than thiếu tiền học, tiền mua tập, tiền đóng quỹ lớp là y như rằng bà Năm lục túi, có nhiêu đưa hết nhiêu. Đó là lý do khi nghe bà Hiền nói bà Năm mất để lại gần 20 triệu đồng, trong nhà không ai tin.
Bà tích góp được ở cái tuổi xế chiều là nhờ khoản tiền con cháu biếu dịp đám tiệc, giỗ chạp bà không xài. Không phải vì bà không cần, ở cái tuổi đó đau ốm là chuyện thường, thiếu trước hụt sau cũng không hiếm. Vậy chứ ai hỏi tới bà chỉ nói gọn hơ: "Già rồi, ăn uống gì đâu mà xài tiền".
Tiền không xài, bà cũng không cất theo kiểu người ta hay cất. Trong nhà không có cái tủ nào ra hồn để khóa.
Mấy cọc tiền lẻ, tiền chẵn được bà gom lại, bọc trong giấy báo cũ, có khi là mấy cái túi ni lông xin ở chợ. Rồi bà nhét mỗi chỗ một ít, khi trong hộc tủ, khi dưới cái hộp bánh thiếc đã tróc sơn, lúc lại kẹp trong mấy bộ đồ cũ sờn vai treo ở góc nhà.
Có những buổi chiều, con cháu về đông đủ bà lại lôi mấy bọc tiền đó ra. Không nói gì nhiều, bà ngồi xuống mép giường, chậm rãi đếm từng tờ một, tay run run, miệng lẩm bẩm. Không ai rõ bà đang tính toán hay chỉ đang nhớ lại từng lần tụi nhỏ đưa tiền cho mình.
Có đứa cháu nhìn thấy, hỏi đùa:
- Nội để vậy lỡ mất sao nội?
- Tiền tụi bây cho, có mất cũng là mất của tụi bây, nội có làm ra đâu mà tiếc - bà cười nói nhẹ tênh.
Câu nói như bâng quơ nhưng về sau mỗi lần nhắc lại, người nhà đều chùng xuống. Bởi ai cũng hiểu đó là những đồng bà nhín nhúc lại từ cái phần đáng ra bà có thể xài cho mình.
Còn bà dù bệnh vẫn chỉ húp tô cháo trắng bỏ cái trứng gà vào khuấy quen thuộc", bà Hiền xúc động.
Ngay cả tới khi nằm một chỗ, thấy mấy đứa con cứ mua sữa, mua bánh về thăm, bà rầy sao không để tiền mua đồ ăn cho cháu bà, cho tiền nó đi học chứ bà già rồi không ăn uống gì nữa đâu.
Cho tới khi bà Năm nằm xuống, từng chỗ giấu tiền quen thuộc mới lần lượt được mở ra. Và cũng từ lúc đó con cháu mới hiểu suốt những năm cuối đời bà đã nhín nhúc từng đồng cho con cháu như thế nào.
Cứ dịp giỗ, con cháu lại quây quần kể nhau nghe chuyện bà như lời nhắc nhớ sống đùm bọc, sẻ chia - Ảnh: AN VI
"Gia tài" yêu thương của nội
Ngày bà Năm mất, căn nhà nhỏ bỗng im hẳn đi. Cái giường bà nằm quen thuộc vẫn còn đó, chỉ là không còn tiếng ho khan mỗi buổi sáng, cũng không còn cảnh bà ngồi lom khom mép giường đếm từng tờ tiền lẻ.
Con cháu tụ về đông đủ, người lo nhang khói, người dọn dẹp lại đồ đạc. Không ai nhắc chuyện tiền bạc. Bởi trong suy nghĩ của nhiều người, bà có giữ gì đâu ngoài mấy đồng lặt vặt, có nhiêu là cho hết bấy nhiêu.
Chỉ tới khi bắt đầu xếp lại đồ trong nhà, mọi người mới thấy lạ.
Đầu tiên là cái hộc tủ cũ. Một bọc giấy báo gói kỹ, mở ra thấy mấy tờ tiền lẻ xếp chồng lên nhau. Lúc đó ai cũng nghĩ bà để sót.
Rồi tới cái hộp bánh thiếc ở góc nhà, thứ lâu nay chẳng ai đụng tới mở ra lại thêm một bọc tiền khác. Rồi trong túi áo cũ treo phía sau vách lại có thêm vài tờ được gấp gọn. Cứ vậy, từng chỗ một được lật ra. Mỗi lần mở lại có thêm chút tiền.
Không phải tiền mới, thẳng thớm. Toàn tiền cũ, có tờ còn nhăn lại, góc quăn đi vì bị gấp nhiều lần. Lẫn trong đó là mấy tờ tiền mệnh giá lớn hơn, còn mới tinh. Bà Hiền nhớ lại đó là tiền mấy người con đưa, bà không đụng tới nên còn nguyên.
Bà Hiền kể lúc đó có đứa cháu lôi ra từ trong chồng quần áo cũ một bọc nhỏ, mở ra thấy mấy tờ tiền lẻ. Nó khựng lại rồi nói:
- Chỗ này nội hay cất nè, hồi đó con thấy rồi mà không biết là tiền.
Người khác nghe vậy, cũng nhớ:
- Ừ, cái hộp bánh này má hay mở lắm... Còn cái hộc tủ này, bữa nào cũng thấy má lục...
Bà Hiền rưng rưng ngồi gom lại từng xấp tiền của má. Bà vuốt cho thẳng từng tờ, xếp lại gọn gàng. Có những tờ tiền lẻ đã cũ, bà vẫn giữ nguyên, không đổi. Nhìn những xấp tiền trước mặt, bà không nói gì lâu, chỉ ngồi nhớ má.
Sau đám tang, các con của bà Năm ngồi lại với nhau. Người nói để đó làm quỹ chung, người nói chia đều. Cuối cùng, bà Hiền chia cho mỗi anh em 500.000 đồng, coi như phần kỷ niệm má để lại.
"Hồi còn sống, má tui làm được nhiêu đều chia cho con cháu hết, chưa bao giờ giữ cho mình phần riêng nào. Tui nghĩ số tiền này má định chia, chỉ là chưa kịp mà thôi", bà Hiền xúc động nói. Nhìn những bọc tiền đó, con cháu trong nhà nghẹn ngào: má đã cho đi tất cả!
Ý nghĩa sâu thẳm sau những con số trên tờ tiền
Tới giờ căn nhà vẫn giữ gần như nguyên vẹn như lúc bà Năm mất. Cái tủ gỗ cũ đặt ở góc, chiếc hộp bánh thiếc nằm im trên kệ, mấy chỗ từng giấu tiền lâu lâu có người mở ra vẫn còn giấy báo đã ố vàng, vài cái túi ni lông gấp lại gọn ghẽ. Cảm giác về những bọc tiền nhỏ của má ngày nào vẫn còn lẩn khuất đâu đó trong nhà.
Mấy bữa cận Tết con cháu kéo nhau đi tảo mộ. Bà Hiền lại mang ra một túi nhỏ, trong đó có ít tiền lẻ được gói lại bằng giấy. Sau khi thắp nhang xong, bà mở túi lấy ra vài tờ đặt ngay ngắn trước phần mộ.
"Để vậy cho má biết là con cháu vẫn giữ tiền của má, vẫn noi gương má làm ăn đàng hoàng", bà Hiền giải thích.
Tâm sự về má, bà Hiền lại xúc động: "Chúng tôi coi những tờ tiền má để lại là kỷ vật thân thương, giúp anh em chúng tôi nhớ lời dặn đùm bọc nhau của má.
Nhớ cách má xài tiết kiệm để cho con cháu. Bởi vậy mỗi khi có người kẹt tiền, chưa cần nói hết câu, người khác đã tự lấy ra giúp nhau. Rồi tụi nhỏ trong nhà vẫn được kể và học theo cách xài tiền tiết kiệm đầy ý nghĩa của bà".
Bài học làm người
Bà Hiền giờ đã ngoài 50. Tiền dư chút đỉnh sau buôn bán bà vẫn gom lại, gói trong giấy cột dây cất hộc tủ. Cái cách má bà đã tằn tiện để dành dụm cho con cháu và bây giờ bà lại học theo má. Sâu thẳm trong những con số trên tờ tiền là lời nhắc nhớ con cháu phải làm người tử tế, làm ăn đàng hoàng và biết yêu thương, đùm bọc, sẻ chia cho nhau.
*******************
Ba già rồi, không đủ sức nuôi bò, thế là ông biến cái chuồng ấy thành góc Sài Gòn của mình. Nơi ông bỏ những thứ vật dụng cũ kỹ từng rất quý ở quê mấy chục năm trước. Ở đó, hai chiếc xe của má cũng "neo" lại ký ức một thời khốn khó.
>> Kỳ tới: Góc Sài Gòn của ba và chiếc xe của má
