Các cơ sở giáo dục đại học hiện đã yêu cầu xác minh công nhận với văn bằng, chứng chỉ của ứng viên khi tuyển dụng, nhất là bằng do đại học nước ngoài cấp - Ảnh minh họa AI
Con voi chui lọt lỗ kim
Cuối tháng 1-2026, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 buộc thôi việc ông N., một giảng viên sử dụng bằng tiến sĩ giả suốt nhiều năm qua. Giảng viên này là cựu sinh viên được giữ lại trường, nộp bằng tiến sĩ do ĐH Queensland (Úc) cấp. Với bằng tiến sĩ này, ông N. được trường vinh danh, bổ nhiệm làm trưởng bộ môn.
Sự việc chỉ bị phanh phui khi một số nhà khoa học chỉ ra những điểm đáng ngờ kèm minh chứng ông N. sử dụng bằng giả. Lúc này Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 mới kiểm tra và xác định ông N. sử dụng bằng tiến sĩ không hợp pháp.
Lãnh đạo trường cho rằng nhà trường đã bị giảng viên này lừa. Trường đã thừa nhận có lỗi khi đã không kiểm tra các tài liệu cần thiết cũng như không yêu cầu ông N. làm thủ tục công nhận văn bằng đối với bằng tiến sĩ.
Đây không phải là trường hợp cá biệt vì năm 2023 đã có một trường hợp sử dụng bằng thạc sĩ, tiến sĩ trong nước giả, qua mặt hàng loạt trường ĐH, CĐ để vào làm giảng viên, hướng dẫn sinh viên, thậm chí làm trưởng, phó khoa.
Sự việc chỉ vỡ lở khi một trường ĐH nghi ngờ tính hợp pháp của bằng và báo chí vào cuộc xác minh. Điều đáng nói là các trường ĐH, CĐ vì "đã từng quen biết" mà không xác minh bằng cấp của người này.
Bên cạnh đó, trong nhiều năm qua không ít giảng viên sử dụng bằng tiến sĩ do các cơ sở giáo dục ĐH nước ngoài cấp nhưng không được Việt Nam công nhận. Hầu hết là các chương trình tiến sĩ đào tạo trực tuyến, từ xa, du học ngắn ngày không đủ điều kiện để được công nhận tại Việt Nam.
Việc công nhận văn bằng có bao gồm xác thực đó là bằng thật hay giả? Trả lời Tuổi Trẻ, Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết công nhận văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp để sử dụng tại Việt Nam là việc công nhận trình độ của người học được ghi trên văn bằng theo hệ thống giáo dục của nước nơi cơ sở giáo dục nước ngoài đặt trụ sở chính, đồng thời xác định mức độ tương đương với trình độ đào tạo quy định tại Khung trình độ quốc gia Việt Nam.
Giấy công nhận văn bằng sẽ ghi họ tên người được cấp văn bằng, chứng nhận nếu có minh chứng xác thực trực tiếp từ cơ sở giáo dục cấp hoặc cơ quan có thẩm quyền xác thực văn bằng, chứng nhận.
Cũng theo cục này, văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp cho người học theo hình thức đào tạo trực tuyến, đào tạo trực tiếp kết hợp trực tuyến được công nhận khi đáp ứng một số quy định cụ thể quy định tại thông tư 13/2021.
Ngoài ra còn phải đáp ứng một trong hai điều kiện về chương trình đào tạo. Theo đó, chương trình đào tạo được Bộ Giáo dục và Đào tạo cấp phép đào tạo tại Việt Nam khi người học lưu trú và học tập tại Việt Nam, hoặc chương trình đào tạo được cơ quan có thẩm quyền về giáo dục của nước nơi tổ chức đào tạo cấp phép khi người học lưu trú và học tập tại nước đó.
Yêu cầu bắt buộc
Ông Nguyễn Tấn Hưng, Trưởng phòng tổ chức hành chính Trường ĐH Tài chính - Marketing, cho biết công nhận văn bằng là yêu cầu bắt buộc đối với ứng viên dự tuyển. Việc nộp chứng nhận công nhận có thể được kéo dài đến khi có kết quả. Ứng viên đủ điều kiện nhưng không có công nhận văn bằng sẽ không được tuyển. Ngoài ra, bằng cấp trong nước trường cũng kiểm tra, xác minh sau khi ứng viên được tuyển dụng.
Tương tự, ông Nguyễn Xuân Hoàn - Hiệu trưởng Trường ĐH Công Thương TP.HCM - nói công nhận văn bằng do nước ngoài cấp là yêu cầu bắt buộc với ứng viên tuyển dụng cũng như giảng viên trường. Đối với bằng trong nước, phòng tổ chức sẽ thực hiện nghiệp vụ kiểm tra, trường không gửi văn bản đề nghị xác minh cho trường ĐH cấp bằng.
Không chỉ bằng do các cơ sở giáo dục có trụ sở ở nước ngoài cấp, bằng do trường ĐH 100% vốn nước ngoài hoạt động tại Việt Nam cũng được yêu cầu công nhận văn bằng.
Mới đây một thạc sĩ tốt nghiệp RMIT Việt Nam khi nộp hồ sơ cho một trường ĐH đã được yêu cầu phải công nhận văn bằng. Đây là cơ sở giáo dục 100% vốn đầu tư nước ngoài được cấp phép hoạt động tại Việt Nam. Việc yêu cầu công nhận văn bằng đối với trường hợp này như bằng do RMIT Úc cấp liệu có hợp lý?
Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết theo quy định, công nhận văn bằng được thực hiện theo nhu cầu của người có văn bằng, cơ quan quản lý về nhân sự hoặc đơn vị quản lý lao động khi được sự đồng ý của người có văn bằng.
Cơ sở giáo dục ĐH căn cứ các điều kiện quy định tự đánh giá văn bằng để sử dụng trong hoạt động đào tạo và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả đánh giá văn bằng.
Như vậy trường hợp người học học tại RMIT Việt Nam có văn bằng do cơ sở giáo dục nước ngoài là RMIT - Úc cấp, nếu bản thân người học có nhu cầu (hoặc đồng ý theo yêu cầu của cơ quan quản lý về nhân sự hoặc đơn vị quản lý lao động) thì tiến hành làm thủ tục công nhận văn bằng.
Làm giả một cách tinh vi
Theo ông Nguyễn Xuân Hoàn, hiện một số nước có hiệp định công nhận văn bằng hoặc ứng viên du học bằng học bổng hiệp định, bằng được nghiễm nhiên công nhận. Đây cũng là kẽ hở cho những người sử dụng bằng bất hợp pháp.
Chẳng hạn có trường hợp sử dụng bằng tiến sĩ do một trường ĐH tại Nga cấp. Họ không chỉ cấp bằng giả mà còn làm giả cả trang web của cơ sở giáo dục ĐH cấp bằng. Sử dụng địa chỉ này để tra cứu kết quả văn bằng sẽ cho ra kết quả. Tuy nhiên kiểm tra trên web chính chủ lại không có. Tức là họ làm có tổ chức và chuẩn bị trước cả cách đối phó.
"Nếu trường ĐH tại Việt Nam cho rằng bằng do trường ĐH ở Nga cấp nghiễm nhiên được công nhận và không thực hiện kiểm tra, khi đó người sử dụng bằng giả đã qua ải trót lọt", ông Hoàn chia sẻ.
